Planetalarning Quyosh atrofida aylanish davrlari
Yulduz (sidereal) davr T – planetaning yulduzlarga nisbatan Quyosh atrofida bir marta aylanish vaqti. Sinodik davr S – bir xil konfiguratsiyaning (masalan, qarama-qarshilik yoki pastki qo‘shilish) ketma-ket takrorlanish oralig‘i; uni Yerdan kuzatish mumkin. Chunki Yer ham harakatlanadi, ular bog‘langan: ichki planeta uchun 1/S = 1/T – 1/T_E, tashqi planeta uchun 1/S = 1/T_E – 1/T, bu yerda TE = 365,25 sutka. Masalan, Veneraning T ≈ 224,7 sutka, S ≈ 584 sutka; Marsning T ≈ 687 sutka, S ≈ 780 sutka (taxminan 2 yil 2 oy); Yupiterning S ≈ 399 sutka. Sinodik davrni kuzatib, T ni topish planeta davrlarini aniqlashning eng qadimiy usuli bo‘lgan.
| Sayyora | Formula |
|---|---|
| ichki (Merkuriy, Venera) | 1/S = 1/T – 1/T⊕ |
| tashqi (Mars va undan narisi) | 1/S = 1/T⊕ – 1/T |
Maktab stadionida ikki yuguruvchi aylanadi: tezi bir davrani 50 soniyada, sekini 75 soniyada o‘tadi. Ular yana yonma-yon bo‘lishi uchun 150 soniya kerak bo‘ladi, chunki tez yuguruvchi sekinini bir to‘liq davraga quvib o‘tishi kerak. Sayyoralarning sinodik davri ham shunday topiladi.
Transport rejalashtiruvchilari aylana marshrutdagi avtobuslar uchrashuvini hisoblaydi, astronomlar sayyoralar uchrashuvini rejalashtiradi, kosmik missiya mutaxassislari uchirish oynalarini topadi.
Ikki takrorlanuvchi ishni oling (masalan, 3 kunda va 4 kunda bir takrorlanadigan navbatchilik) va ular yana qachon bir kunga to‘g‘ri kelishini toping.
Hisob mashqi: jadvaldagi planetalar uchun (Venera, Mars, Yupiter) sinodik davrlarni kalkulyatorda formulaga qo‘yib hisoblang va yuqoridagi qiymatlar bilan solishtiring.