Astronomik kuzatishlar asosida joyning geografik kenglamasini taxminiy aniqlash
Kenglamani aniqlashning uchta oddiy yo‘li bor. Birinchisi: Qutb yulduzining balandligini o‘lchash, φ ≈ h_P (xato taxminan 1° gacha). Ikkinchisi: yulduz yuqori kulminatsiyada, zenitning janubida, h balandlikda va δ ma’lum bo‘lsa, φ = 90° – h + δ. Uchinchisi: Quyoshning tushki balandligi h bo‘yicha φ = 90° – h + δ☉, bunda δ☉ ning shu sana uchun qiymati jadvaldan olinadi. Quyosh balandligini hech qachon Quyoshga qarab o‘lchamang: o‘rniga gnomon – tekis yerga tik tayoqcha – soyasi uzunligi L va tayoq balandligi H dan foydalaning, tg h = H / L. Bu usullar qadimdan qo‘llanilgan: Ulug‘bek zijida Samarqand kengligi taxminan 39°37′ deb berilgan, bu hozirgi qiymatga (≈ 39°40′) juda yaqin.
Kattalar bilan: tekis joyda 1 m li tayoqni tik o‘rnating, tushda soya uzunligini o‘lchang va tg h = H/L dan h ni toping; jadvaldan δ☉ ni olib, kenglamangizni baholang. Quyoshga bevosita qarash qat’iyan man etiladi.