Galaktikamiz va yulduz to‘dalari

Yulduz to‘dalari – tortishish bilan bog‘langan, bir paytda bir bulutdan paydo bo‘lgan yulduzlar guruhi. Sochma to‘dalar yuzlab, minglab yulduzdan iborat, tartibsiz shaklli, diskda joylashgan, yosh (million–milliard yil) va ko‘pincha ko‘k yulduzlari bor: Pleyadalar (M45, ≈ 440 yorug‘lik yili, yoshi ≈ 100 mln yil), Giadlar. Sharsimon to‘dalar yuz minglab–millionlab yulduzdan iborat, sharsimon, haloda joylashgan va juda qari (≈ 11–13 mlrd yil): Geraklda M13 (≈ 25 000 yorug‘lik yili); Galaktikada ≈ 150 ga yaqin ma’lum. Bir to‘dadagi yulduzlar bir yoshda va masofada, shuning uchun HR diagrammada ular bir chiziqda yotadi; massiv yulduzlar tez evolyutsiyalanib bosh ketma-ketlikdan chiqib ketadi – «burilish nuqtasi» qancha pastda bo‘lsa, to‘da shuncha qari. Sharl Messe katalogi (1771-yilda nashr etila boshlagan, keyingi qo‘shimchalar bilan hozir 110 ob’ekt) ko‘plab to‘dalarni o‘z ichiga oladi.