Gigant planetalar, ularning yo‘ldoshlari va halqalari
Yupiter – eng katta planeta: ekvatorial radiusi ≈ 71 500 km, massasi Yernikidan ≈ 318 marta katta, 9 soat 50 daqiqada aylanadi; Katta Qizil Dog‘ – asrlardan beri davom etayotgan ulkan bo‘ron. Uning 90 dan ortiq ma’lum yo‘ldoshi bor; to‘rttasini – Io, Yevropa, Ganimed va Kallistoni – Galiley 1610-yilda kashf etgan. Ganimed – Quyosh sistemasidagi eng katta yo‘ldosh (Merkuriydan katta), Io – eng vulqonli jism, Yevropa muz qobig‘i ostida okeanga ega bo‘lishi mumkin. Saturn: radiusi ≈ 60 300 km, massasi 95 Yer massasi, o‘rtacha zichligi suvdan kam (≈ 0,69 g/sm³); halqalari asosan suv muzi zarralaridan iborat, kengligi yuz minglab km, lekin juda yupqa. Yo‘ldoshlari 200 dan ortiq; Titan zich azot atmosferasiga ega («Cassini–Huygens» 2005-yilda zondini tushirgan), Enseladda geyzerlar bor. Uran (1781, Gershel) 98° ga yotiq aylanadi, Neptun 1846-yilda hisob orqali topilgan (Le Verrye, Adams; kuzatgan – Galle); ikkalasi ham muzli gigantlar, yupqa halqali. Ularni faqat «Voyajer-2» (1986 va 1989) ziyorat qilgan. 2016-yilda Yupiter orbitasiga «Juno» zondi chiqqan.
Gigant planetalarning modelini yasang: har bir planetaning massasi va yo‘ldoshlari sonini («… dan ortiq») yozing. Yupiter radiusi ≈ 11 Yer radiusi, shuning uchun Yer 1 sm bo‘lsa, Yupiter ≈ 11 sm.