Quyosh fotosferasi va uning tuzilmalari. Quyosh dog‘lari
Fotosfera – Quyoshning ko‘rinadigan «sirti», qalinligi ≈ 300–500 km, temperaturasi ≈ 5800 K. Uning fotosuratida donador tuzilma – granulyatsiya ko‘rinadi: granulalar ≈ 1000 km o‘lchamli, issiq gaz ko‘tarilib, sovigach pastga tushayotgan konvektiv hujayralar, ular ≈ 10 daqiqa yashaydi. Quyosh dog‘lari – fotosferaning kuchli magnit maydonli (≈ 0,1–0,4 T) sovuqroq (≈ 3800–4500 K) joylari; atrofdagi 5800 K li fotosferadan sovuqroq bo‘lgani uchun qorong‘i ko‘rinadi, aslida ular ham yorqin. Dog‘ markaziy qora qismi (soya) va undan tashqaridagi yarim soya (penumbra)dan iborat, o‘lchami o‘n minglab km, umri bir necha kundan oylargacha. Dog‘lar soni taxminan 11 yilda o‘zgaradi (Shvabe, 1843-yil), magnit qutblari esa 22 yilda qaytadi (Xeyl sikli); 25-sikl maksimumi 2024–2025-yillarda bo‘ldi. Quyoshni faqat sertifikatlangan quyosh filtri (ISO 12312-2 ko‘zoynak, teleskop old tomoniga o‘rnatilgan to‘liq filtr) yoki ekranga proyeksiya orqali kuzating; oddiy qora ko‘zoynak, durbin, filtrsiz teleskop – ko‘zni ko‘r qiladi.
Kattalar bilan proyeksiya usuli: durbinning bir tomonini (ikkinchi obyektivini qopqoq bilan yopib) yoki kichik teleskopni Quyoshga qaratib, okulyardan chiqayotgan tasvirni oq kartonga tushiring – HECH QACHON okulyardan qaramang! Asbob qizib ketmasligi uchun uni Quyoshga uzoq qaratib qo‘ymang. Sinf bilan bir necha hafta oralatib dog‘lar sonini chizing. Quyoshga qarash man etiladi; buni kattalar nazoratida bajaring.