Optik teleskoplar
Optik teleskop uzoq jismdan kelgan nurni to‘plab, tasvir hosil qiladi, uni okulyar orqali kattalashtirib ko‘rsatadi yoki kameraga yo‘naltiradi. Refraktorda obyektiv – linza (Galiley 1609-yilda kuzatishni boshlagan; eng katta refraktor – AQShdagi Yerks, 102 sm), reflektorda esa botiq ko‘zgu (Nyuton, 1668). Hozirgi yirik teleskoplar deyarli faqat reflektorlar, chunki katta ko‘zguni orqasidan tayanchlash mumkin, linza esa faqat chetdan ushlanadi va og‘irligidan egiladi: Keck (2 ta, har biri 10 m), VLT (4 ta, 8,2 m), GTC (10,4 m), SALT (≈ 11 m). Yevropa Janubiy rasadxonasining 39 m li ELT teleskopi qurilmoqda. Atmosfera turbulentligini kamaytirish uchun adaptiv optika va baland, quruq, bulutsiz joylar tanlanadi. O‘zbekistonda Qashqadaryo viloyatidagi Maydanak rasadxonasi (≈ 2700 m balandlikda, O‘zR FA Ulug‘bek nomidagi Astronomiya instituti) ana shunday joyda joylashgan. Quyoshni faqat maxsus quyosh filtri bilan kuzatish mumkin; filtrsiz teleskopni Quyoshga qaratish ko‘zni ko‘r qiladi va asbobni buzadi.
Shahar chetidagi ko‘cha chiroqlari tungi osmonni yorug‘ qilib qo‘yadi, shuning uchun xira yulduzlar ko‘rinmaydi. Chiroqsiz qishloqda esa osmon qoraroq, yulduzlar ko‘proq. Chiroqlar pastga yo‘naltirilsa va keraksiz yoqilmasa, osmon qoraroq bo‘ladi va energiya ham tejaladi.
Rasadxona xodimlari kuzatuv joyini tanlaydi, shahar yoritish xizmati chiroqlarni yo‘naltiradi, havaskor astronomlar klubi qorong‘i joylarda kuzatuv kechalarini o‘tkazadi.
Kattalar bilan kechqurun uyning deraza yoki hovlisidan nechta yulduz ko‘rinayotganini sanab, ko‘rishga yaqin chiroqlar qanday xalaqit berayotganini yozing. Yolg‘iz tashqariga chiqmang.
Kattalar bilan yaqin atrofdagi astronomiya to‘garagi yoki planetariyga borib, refraktor yoki reflektorni ko‘ring; kuzatishda egasi ko‘rsatgan xavfsizlik qoidalariga amal qiling.