Darslar 1–2 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
2
«Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi» (dostondan parcha)
Darslik: 1-qism, 8–46-betlar
Maqsad«Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi» parchasining asosiy voqealarini ketma-ket aytib berish.
Yangi so‘zlar
doston · dastan, a long folk lyrico-epic narrativebaxshi · bard, performer of dastanssinchi · expert in horses, their breed and characterchiltanlar · the “forty bodies,” guardian spirits of folk belief
Tushuntirish
Darslikda Po‘lkan shoir varianti qisqartirilgan holda berilgan. Parcha Yovmit yurtining Odilxoni va Marining Qovishtixoni haqidagi voqeadan boshlanadi: Qovishtixonning o‘g‘li To‘liboy sinchi saroyda o‘sib, Odilxonning qizi Bibi Oyshaga uylanadi va ularning o‘g‘li Ravshanbek tug‘iladi. Zargar podshosi Shohdorxon vaziri Holmonning avval elchi yuborish haqidagi maslahatiga quloq solmay Yovmitga bostirib keladi, Odilxon esa uni jangda yengadi. Shu to‘qnashuvda o‘lja bo‘lgan Ravshan va Bibi Hilol Zargarda uchrashadi; Gajdumbek Ravshanni qul bozoridan sotib olib, singlisiga nikohlab beradi. Ravshan va Gajdumbek ketgach, Bibi Hilol Zargarda qoladi, uning o‘limidan so‘ng go‘rda o‘g‘li Go‘ro‘g‘li tug‘iladi; Xizr va chiltanlar unga homiylik qiladi, uni bir biya emizadi, Rustambek esa bolani topib o‘z uyiga oladi. Ikkinchi qismda Go‘ro‘g‘li Shirvonga borib, Rayhon arab olib ketgan Xoljuvonni uchratadi, Rayhonning qizi Zaydinoyni G‘irko‘kda Yovmitga keltiradi va Ahmadbek uni nikohlaydi.
Namunalar
Misol: Holmon vazir «elchi yubormay birdan yov yubormoq lozim emas» deydi, ammo Shohdorxon uni tinglamaydi. Bu podshoning o‘ylamay qaror qilishini ko‘rsatadi.
Misol: Rustambek go‘rdan chiqqan bola o‘g‘ilmi yoki qizmi, bilish uchun egar, oshiq, qo‘g‘irchoq va ro‘mol qo‘yib, uning nimani tanlashini kuzatadi. Bola egarni minib o‘ynaydi, shunda Rustambek o‘g‘il ekanini bilib oladi.
Sinfda faoliyat
Zanjir bo‘ylab aytish: o‘quvchilar navbat bilan bittadan voqeani aytadi (urush – asirlik – nikoh – Go‘ro‘g‘lining tug‘ilishi – Shirvon safari), keyingisi esa oldingisini bir gap bilan davom ettiradi.
Mashq
1
Shohdorxon nima uchun Yovmitga yurish qildi va uning vaziri qanday maslahat berdi?
U Odilxonning yurtini bo‘ysundirib, o‘lja olmoqchi bo‘ldi; vazir Holmon avval elchi yuborishni maslahat berdi.
2
Go‘ro‘g‘lini kim va qanday asrab qoladi?
Xizr va chiltanlar homiylik qiladi, biya uni emizadi, so‘ng tog‘asi Rustambek uni topib uyiga oladi.
3
Parchadagi tush motivi qanday vazifa bajaradi? Shohdorxonning tushi misolida tushuntiring.
Qurandoz Yusuf tushni Yovmitdan kelgan ikki «bo‘ri»ning farzandlaridan biri Zargar eliga shoh bo‘lishiga yo‘yadi; shu tarzda tush kelajak voqealarini, ya’ni Go‘ro‘g‘lining dunyoga kelishini oldindan ishora qiladi.
4
Nima uchun Bibi Hilol Rustambek bilan Yovmitga qaytishdan bosh tortadi?
U begona kishi bilan birga borsa, akasi va eri Ravshanning nomi tuman bo‘lishidan qo‘rqadi, shu sababli qolishni afzal ko‘radi.