☰ Mundarija · Informatika

Matn va shakllar

Darslar 63–64 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
64

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 148-bet
MaqsadDiagramma va koordinata chizmalarini chizadi: so‘rovnoma natijalarini doiraviy diagrammada Pie bilan ko‘rsatadi, o‘qlarga raqamlarni TextOut bilan yozadi.
Yangi so‘zlar
doiraviy diagramma · pie chart: a circle divided into sectors proportional to the partsburchak · angle: the size of a sector in degreesulush · share: a part of the wholeo‘q yozuvi · axis label: the number or name written at an axis
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotda so‘rovnoma natijalari doiraviy diagrammada ko‘rsatiladi. Natijalar: futbol 6 ovoz, shaxmat 3, suzish 3, jami 12. Har bir qismning burchagi ovozlar · 360 / jami: futbol 6·360/12 = 180°, shaxmat 90°, suzish 90°. Markaz (100, 100), radius 80: o‘ralgan to‘rtburchak (20, 20, 180, 180). Futbol sektori sharqdan boshlab soat strelkasi aksiga 180° o‘tadi: Pie(20, 20, 180, 180, 180, 100, 20, 100); shaxmat – g‘arbdan janubgacha: Pie(20, 20, 180, 180, 20, 100, 100, 180); suzish – janubdan sharqqa: Pie(20, 20, 180, 180, 100, 180, 180, 100). Har sektordan oldin Brush.Color := clRed (clBlue, clYellow) beriladi, TextOut bilan har qismning nomi yoziladi. Ikkinchi ilovada koordinata o‘qlari chiziladi va ularning belgilariga TextOut(20 * i, 105, IntToStr(i)) kabi sonlar yoziladi. Uchinchi ilovada o‘z ma’lumotlaringiz bilan (masalan, hafta kunlari bo‘yicha o‘qilgan sahifalar) diagramma yarating.

Namunalar
Ovozlar 6, 3, 3 (jami 12): burchaklar 180°, 90°, 90°, yig‘indisi 180+90+90 = 360. Ulush: futbol 6/12 = 50%, shaxmat va suzish 25% dan. Radius 80, markaz (100, 100): to‘rtburchak (100–80, 100–80, 100+80, 100+80) = (20, 20, 180, 180).
Boshqa natijalar: 5, 3, 2, 2 (jami 12): burchaklar 5·360/12 = 150°, 3·360/12 = 90°, 2·360/12 = 60°, 60°; yig‘indisi 150+90+60+60 = 360. Agar yig‘indi 360 ga teng chiqmasa, hisobda xato bor.
Sinfda faoliyat

«Diagramma ustaxonasi»: guruh 4 ta o‘ylab topilgan natijadan diagramma tuzadi, burchaklar yig‘indisi 360° ekanini tekshiradi va sektorlarning nuqtalarini hisoblaydi.

Mashq
1
Ovozlar 4, 4, 2, 2 (jami 12). Birinchi qismning burchagi?
2
Shu to‘rtta qism burchaklari yig‘indisi?
3
Markaz (150, 120), radius 90. O‘ralgan to‘rtburchakning chap yuqori va o‘ng pastki burchaklari?
4
Nima uchun diagramma burchaklarining yig‘indisi 360° bo‘lishi kerak?