☰ Mundarija · Informatika

Dasturlash tarixi va Delphi muhiti

Darslar 35–36 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
36

Delphi dasturlash muhiti

Darslik: 83–86-betlar
MaqsadDelphi muhitining asosiy qismlarini (menyu, uskunalar paneli, komponentalar paneli, Object Inspector, forma va kod oynasi) ayta oladi, yangi ilovani yaratadi va loyihani alohida papkada saqlaydi.
Yangi so‘zlar
Object Inspector · Object Inspector: the window that shows the properties and events of the selected objectforma · form: the window of the application being createdkomponenta · component: a ready control that is placed on a formloyiha · project: all the files that make up one application
Tushuntirish

Delphi oynasining ustida sarlavha satri, asosiy menyu (File, Edit, Search, View, Project, Run, Component, Database, Tools, Window, Help – jami 11 bo‘lim) va uskunalar paneli turadi; komponentalar paneli yorliqlarga (Standard, Additional, Win32 va boshqalar) bo‘lingan. Forma (Form1) – yaratilayotgan ilova oynasi: unga komponentalar sichqoncha bilan sudralib joylanadi, o‘lchami ham sudrab o‘zgartiriladi. Object Inspector tanlangan obyektning xossalari (Properties) va hodisalari (Events) ro‘yxatini beradi, Object TreeView esa ilovadagi obyektlarni daraxt ko‘rinishida ko‘rsatadi. Kod oynasi (Code Editor) forma bilan birga o‘zgaradi va dasturchi hodisaga javob protsedurasini shu yerda yozadi. Ilova yaratish: File – New – Application. Delphi har loyiha uchun bir nechta fayl hosil qiladi, shuning uchun har bir loyihani alohida yangi papkaga saqlang (File – Save All); mavjud loyiha asosida yangisini boshlashdan oldin eski papkani nusxalab qo‘ying, aks holda avvalgi ish o‘zgarib ketadi.

Namunalar
Delphi 7 ni ishga tushirib, File – New – Application bosildi: Form1 va Unit1 hosil bo‘ldi. Save All bosilganda avval modul (Unit1.pas), keyin loyiha (Project1.dpr) uchun nom so‘raladi; ikkalasi ham 01_salom papkasiga saqlanadi.
Ikkita o‘quvchi har biri o‘z loyihasini umumiy «Projects» papkasiga, lekin alohida ichki papkalarga (01_a va 01_b) saqlaydi. Agar ikkalasi ham Unit1.pas ni bitta papkaga yozsa, ikkinchisi birinchisini ustiga yozib yuboradi. Alohida papka bunday to‘qnashuvning oldini oladi.
Sinfda faoliyat

«Muhit xaritasi»: juftlik Delphi (yoki Lazarus) ning skrinshotini chizib, 8 ta qismni nomlaydi va har birining vazifasini bitta so‘z bilan yozadi; keyin yangi ilovani alohida papkada saqlaydi.

Mashq
1
Delphi asosiy menyusida nechta bo‘lim bor?
2
Yangi ilova qaysi menyu yo‘li bilan yaratiladi?
3
Bir loyihaning barcha fayllarini bir buyruq bilan qaysi buyruq saqlaydi?
4
Nima uchun har bir loyiha alohida papkaga saqlanadi?