☰ Mundarija · Informatika

Jadvallar va aloqalar

Darslar 26–27 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
27

MS Access 2010 da jadvallarni o‘zaro bog‘lash

Darslik: 56–61-betlar
MaqsadJadvallarni birlamchi va tashqi kalit orqali bog‘laydi, «bir-ko‘p» aloqasini o‘rnatadi va bog‘langan jadvallardan so‘rov orqali bitta natijaviy jadval hosil qiladi.
Yangi so‘zlar
tashqi kalit · foreign key: a field that holds the primary key value of another tablebir-ko‘p aloqasi · one-to-many relationship: one record of one table matches many records of anotherRelationships · Relationships: the window where tables are linkedma’lumotlar yaxlitligi · referential integrity: a rule that forbids a link to a record that does not exist
Tushuntirish

Real omborda ma’lumot bir jadvalga sig‘maydi: klublar bir jadvalda, o‘quvchilar boshqasida saqlansa, klub nomi har o‘quvchi qatorida takrorlanmaydi. Jadvallar umumiy maydon orqali bog‘lanadi: «bir» tomondagi jadvalda bu maydon birlamchi kalit, «ko‘p» tomondagi jadvalda esa tashqi kalit bo‘ladi. Bog‘lash uchun Database Tools – Relationships ni oching, Show Table oynasidan jadvallarni qo‘shing va birlamchi kalitni tashqi kalit ustiga sudrang; Edit Relationships oynasida «Enforce Referential Integrity» ni belgilash mavjud bo‘lmagan klubga havolani taqiqlaydi. Bog‘langan jadvallardan bitta jadval olish uchun Create – Query Design da kerakli jadvallarni qo‘shing, maydonlarni to‘rga sudrab, Run ni bosing. Natijaviy so‘rov asl jadvallarni o‘zgartirmaydi, faqat ularning birlashgan ko‘rinishini ko‘rsatadi.

Namunalar
«Clubs» (ClubID – kalit, ClubName) – «bir» tomon; «Students» (StudentID – kalit, FullName, ClubID) – «ko‘p» tomon. Students.ClubID – tashqi kalit. Bitta klubda bir nechta o‘quvchi bo‘la oladi, lekin har o‘quvchi bitta klubda turadi.
Klublarda 5, 4 va 3 o‘quvchi bor. So‘rov Students va Clubs ni birlashtirsa, natijada 5+4+3 = 12 qator chiqadi; har qatorda o‘quvchi ismi va uning klubi nomi ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat

«Ombor sxemasi»: juftlik uch jadvalni (Clubs, Students, Marks) Relationships oynasida bog‘laydi, so‘rov tuzadi va natijada o‘quvchi, klub, ball ustunlarini ko‘rsatadi.

Mashq
1
Jadvallarni bog‘lash oynasi qaysi yorliqda?
2
Klublarda 6, 2 va 4 o‘quvchi bor. Birlashtirilgan so‘rovda nechta qator bo‘ladi?
3
«Clubs – Students» aloqasida qaysi jadvalda birlamchi, qaysisida tashqi kalit bor?
4
Nima uchun klub nomini har bir o‘quvchi qatorida takrorlash o‘rniga jadvallarni bog‘lash yaxshiroq?