ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Jadvallar va aloqalar

Darslar 26–27 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
27

MS Access 2010 da jadvallarni o‘zaro bog‘lash

Darslik: 56–61-betlar
MaqsadJadvallarni birlamchi va tashqi kalit orqali bog‘laydi, «bir-ko‘p» aloqasini o‘rnatadi va bog‘langan jadvallardan so‘rov orqali bitta natijaviy jadval hosil qiladi.
Yangi so‘zlar
tashqi kalit · foreign key: a field that holds the primary key value of another tablebir-ko‘p aloqasi · one-to-many relationship: one record of one table matches many records of anotherRelationships · Relationships: the window where tables are linkedma’lumotlar yaxlitligi · referential integrity: a rule that forbids a link to a record that does not exist
Tushuntirish

Real omborda ma’lumot bir jadvalga sig‘maydi: klublar bir jadvalda, o‘quvchilar boshqasida saqlansa, klub nomi har o‘quvchi qatorida takrorlanmaydi. Jadvallar umumiy maydon orqali bog‘lanadi: «bir» tomondagi jadvalda bu maydon birlamchi kalit, «ko‘p» tomondagi jadvalda esa tashqi kalit bo‘ladi. Bog‘lash uchun Database Tools – Relationships ni oching, Show Table oynasidan jadvallarni qo‘shing va birlamchi kalitni tashqi kalit ustiga sudrang; Edit Relationships oynasida «Enforce Referential Integrity» ni belgilash mavjud bo‘lmagan klubga havolani taqiqlaydi. Bog‘langan jadvallardan bitta jadval olish uchun Create – Query Design da kerakli jadvallarni qo‘shing, maydonlarni to‘rga sudrab, Run ni bosing. Natijaviy so‘rov asl jadvallarni o‘zgartirmaydi, faqat ularning birlashgan ko‘rinishini ko‘rsatadi.

1 : ∞Students (StudentID,FullName, ClubID)Clubs (ClubID – kalit,ClubName)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shahar avtobus yo‘nalishlari jadvalida bekat nomi har bir qatorga qayta yozilmaydi: bekat alohida jadvalda bir marta turadi, yo‘nalishlar esa uning raqamiga murojaat qiladi. Bekat nomi o‘zgarsa, uni bir joyda tuzatish hamma yo‘nalishlarda yangilanadi.

Kim ishlatadi

Yetkazib berish xizmatlari, maktab ma’muriyati va onlayn platformalar dasturchilari bog‘langan jadvallar bilan takrorlanishsiz ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir nechta kartochkaga «3-joy» deb yozing, «3-joy» nomini esa alohida kartochkaga bir marta yozing; nomni almashtirganda hamma kartochkalar to‘g‘ri qolishini ko‘ring.

Namunalar
«Clubs» (ClubID – kalit, ClubName) – «bir» tomon; «Students» (StudentID – kalit, FullName, ClubID) – «ko‘p» tomon. Students.ClubID – tashqi kalit. Bitta klubda bir nechta o‘quvchi bo‘la oladi, lekin har o‘quvchi bitta klubda turadi.
Klublarda 5, 4 va 3 o‘quvchi bor. So‘rov Students va Clubs ni birlashtirsa, natijada 5+4+3 = 12 qator chiqadi; har qatorda o‘quvchi ismi va uning klubi nomi ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat

«Ombor sxemasi»: juftlik uch jadvalni (Clubs, Students, Marks) Relationships oynasida bog‘laydi, so‘rov tuzadi va natijada o‘quvchi, klub, ball ustunlarini ko‘rsatadi.

Mashq
1
Jadvallarni bog‘lash oynasi qaysi yorliqda?
2
Klublarda 6, 2 va 4 o‘quvchi bor. Birlashtirilgan so‘rovda nechta qator bo‘ladi?
3
«Clubs – Students» aloqasida qaysi jadvalda birlamchi, qaysisida tashqi kalit bor?
4
Nima uchun klub nomini har bir o‘quvchi qatorida takrorlash o‘rniga jadvallarni bog‘lash yaxshiroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliReklamadagi to‘rt arqonli blokHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →