Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari
Ma’lumotlar omborini yaratish, to‘ldirish, qidirish va undan birgalikda foydalanish uchun maxsus dasturlar kerak: ular ma’lumotlar omborini boshqarish tizimi (MOBT, inglizcha DBMS) deb ataladi. MOBT ma’lumotlar tuzilmasini tasvirlaydi, ma’lumot kiritish va o‘zgartirishni, qidirishni, foydalanuvchilar huquqini va zaxira nusxa olishni ta’minlaydi. Yaxshi omborda ma’lumotlar ularni ishlatadigan dasturga bog‘liq bo‘lmaydi va kerakli ma’lumotni topish uchun alohida dastur yozish shart emas, chunki so‘rov tilidan (SQL) foydalaniladi. MOBT ga MS Access, LibreOffice Base, SQLite, MySQL, PostgreSQL, Firebird, Oracle va SQL Server kiradi; bugungi MOBT larning aksariyati relyatsion. Excel jadvali hisoblash uchun qulay, lekin ko‘p bog‘langan jadvallar, ko‘p foydalanuvchi va huquqlarni boshqarish MOBT ning ishi. Shaxsiy ma’lumotlar to‘plangan omborlar parol bilan himoyalanadi, ularni qayta ishlash esa O‘zbekistonning shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonuniga (2019) bo‘ysunadi.
Teatr chiptalarini internetda sotadigan tizimda bir vaqtda ko‘p odam o‘rin tanlaydi. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi bitta o‘rinni ikki kishiga sotilishiga yo‘l qo‘ymaydi. Har kim bitta umumiy, doim yangi ro‘yxatni ko‘radi.
Bank va shifoxona axborot xodimlari, onlayn xizmatlar dasturchilari katta ma’lumotlar bilan ko‘p foydalanuvchi bir vaqtda ishlashini ta’minlaydi.
Qog‘ozda 10 o‘rinli zal rejasini chizing va do‘stingiz bilan o‘rinlarni navbatma-navbat X bilan band qiling; bitta umumiy reja bo‘lmasa, ikki nusxada chalkashlik chiqishini kuzating.
«MOBT yoki Excel?»: vaziyatlar o‘qiladi (oila xarajatlari, bank mijozlari, sinf bahosi jadvali, aeroport reyslari); guruhlar qaysi vositani tanlashni va nima uchun ekanini aytadi.