ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Excel formulalari va murojaatlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
2

Katakka murojaat: nisbiy, absolut va aralash murojaat

Darslik: 8–10-betlar
MaqsadNisbiy, absolut va aralash murojaatni farqlaydi va formulani nusxalaganda murojaat qanday o‘zgarishini aytadi.
Yangi so‘zlar
nisbiy murojaat · relative reference such as B2: it shifts when the formula is copiedabsolut murojaat · absolute reference such as $B$2: it always points to the same cellaralash murojaat · mixed reference such as $B2 or B$2: only the column or only the row is fixedkatak bloki · cell block (range) such as B2:C5: a rectangle of neighbouring cells
Tushuntirish

Formuladagi katak manzili murojaat deyiladi. Nisbiy murojaat (B2) formula nusxalanganda ko‘chish masofasiga qarab o‘zgaradi: formulani bir satr pastga nusxalasangiz, B2 o‘rniga B3 yoziladi. Absolut murojaat ($B$2) har doim bitta katakka ishora qiladi, chunki $ belgisi ustunni ham, satrni ham qotiradi. Aralash murojaatda faqat bittasi qotiriladi: $B2 da ustun, B$2 da satr o‘zgarmaydi. Windowsda murojaat turini F4 tugmasi bilan aylantirish mumkin (B2, $B$2, B$2, $B2). Soliq stavkasi yoki kurs kabi umumiy son bitta katakda turib, hamma formulalarga absolut murojaat bilan ulanadi; qiymat o‘zgarsa, barcha natijalar birdan yangilanadi. Qo‘shni kataklar bloki ikki chekka katak orqali yoziladi: B2:C5 – 2 ustun va 4 satrdan iborat 8 ta katak.

YozuvTuriNusxalanganda
B2nisbiyo‘zgaradi
$B$2absolyuto‘zgarmaydi
$B2aralashustun qotgan
B$2aralashsatr qotgan
A1234567BCDEFGH=A1=B3

D3 da: =A1 → nusxalangach E5 da: =B3

$ belgisi ustun yoki qatorni qotirib qo‘yadi (apelsin katak — murojaat qilinayotgan katak)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘qish to‘garagi rahbari jadvalda har bir o‘quvchining haftalik o‘qigan sahifalarini yozadi, haftalik maqsad esa bitta alohida katakda turadi. Har qator shu bitta katakka murojaat qiladi. Maqsad o‘zgarsa, rahbar uni faqat bir joyda tuzatadi va hamma qatorlar o‘zi yangilanadi.

Kim ishlatadi

Byudjet tuzuvchilar, tajriba natijalarini hisoblaydigan olimlar va o‘yin yaratuvchilar o‘zgarmas sonni bir joyda saqlab, ko‘p hisoblarda ishlatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Daftarga kunlik ishlarning qisqa ro‘yxatini yozing, burchakka «bir ish uchun daqiqa» deb bitta katak chizing va qaysi qatorlar shu katakka tayanishini o‘qlar bilan ko‘rsating.

Namunalar
C3fx=B3*$E$1
ABCDE
112%
212 0001440
385001020
415 0001800
Narxlar B2:B4 da: 12 000, 8 500 va 15 000 so‘m; QQS stavkasi 12% E1 katakda. C2 ga =B2*$E$1 yoziladi (1 440). C4 gacha nusxalansa, C3 da =B3*$E$1 (1 020), C4 da =B4*$E$1 (1 800) bo‘ladi: B nisbiy o‘zgardi, $E$1 esa o‘zgarmadi.
D4fx=$A4*D$1
ABCD
1567
22101214
33151821
44202428
Ko‘paytirish jadvali: A2:A4 da 2, 3, 4; B1:D1 da 5, 6, 7. B2 ga =$A2*B$1 yoziladi va butun blokka nusxalanadi. D4 da =$A4*D$1 = 4·7 = 28, C3 da =$A3*C$1 = 3·6 = 18 bo‘ladi. Ustun harfi A va satr raqami 1 qotirilgani uchun formula butun jadvalga bitta yozuv bilan yetadi.
Sinfda faoliyat

«Dollar belgisi»: kartochkalarga B2, $B$2, B$2, $B2 yoziladi. O‘qituvchi «formula C2 dan E4 ga ko‘chirildi» deydi, o‘quvchilar har bir murojaat nimaga aylanishini yozadi (to‘g‘ri javoblar: D4, $B$2, D$2, $B4).

Mashq
1
=B2*$E$1 formulasi C2 dan C5 ga nusxalandi. C5 da qanday formula bo‘ladi?
2
Mahsulot narxi 8 500 so‘m, QQS 12%. QQS miqdori necha so‘m?
3
B2:C5 blokida nechta katak bor?
4
Nima uchun soliq stavkasi bor katakka absolut murojaat qilinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFakt-chek klubi: birinchi da’voHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →