☰ Mundarija · Informatika

Excel formulalari va murojaatlar

Darslar 1–2 · 2 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 10-sinf, 1-nashr. «Extremum-Press», Toshkent, 2017
2

Katakka murojaat: nisbiy, absolut va aralash murojaat

Darslik: 8–10-betlar
MaqsadNisbiy, absolut va aralash murojaatni farqlaydi va formulani nusxalaganda murojaat qanday o‘zgarishini aytadi.
Yangi so‘zlar
nisbiy murojaat · relative reference such as B2: it shifts when the formula is copiedabsolut murojaat · absolute reference such as $B$2: it always points to the same cellaralash murojaat · mixed reference such as $B2 or B$2: only the column or only the row is fixedkatak bloki · cell block (range) such as B2:C5: a rectangle of neighbouring cells
Tushuntirish

Formuladagi katak manzili murojaat deyiladi. Nisbiy murojaat (B2) formula nusxalanganda ko‘chish masofasiga qarab o‘zgaradi: formulani bir satr pastga nusxalasangiz, B2 o‘rniga B3 yoziladi. Absolut murojaat ($B$2) har doim bitta katakka ishora qiladi, chunki $ belgisi ustunni ham, satrni ham qotiradi. Aralash murojaatda faqat bittasi qotiriladi: $B2 da ustun, B$2 da satr o‘zgarmaydi. Windowsda murojaat turini F4 tugmasi bilan aylantirish mumkin (B2, $B$2, B$2, $B2). Soliq stavkasi yoki kurs kabi umumiy son bitta katakda turib, hamma formulalarga absolut murojaat bilan ulanadi; qiymat o‘zgarsa, barcha natijalar birdan yangilanadi. Qo‘shni kataklar bloki ikki chekka katak orqali yoziladi: B2:C5 – 2 ustun va 4 satrdan iborat 8 ta katak.

Namunalar
Narxlar B2:B4 da: 12 000, 8 500 va 15 000 so‘m; QQS stavkasi 12% E1 katakda. C2 ga =B2*$E$1 yoziladi (1 440). C4 gacha nusxalansa, C3 da =B3*$E$1 (1 020), C4 da =B4*$E$1 (1 800) bo‘ladi: B nisbiy o‘zgardi, $E$1 esa o‘zgarmadi.
Ko‘paytirish jadvali: A2:A4 da 2, 3, 4; B1:D1 da 5, 6, 7. B2 ga =$A2*B$1 yoziladi va butun blokka nusxalanadi. D4 da =$A4*D$1 = 4·7 = 28, C3 da =$A3*C$1 = 3·6 = 18 bo‘ladi. Ustun harfi A va satr raqami 1 qotirilgani uchun formula butun jadvalga bitta yozuv bilan yetadi.
Sinfda faoliyat

«Dollar belgisi»: kartochkalarga B2, $B$2, B$2, $B2 yoziladi. O‘qituvchi «formula C2 dan E4 ga ko‘chirildi» deydi, o‘quvchilar har bir murojaat nimaga aylanishini yozadi (to‘g‘ri javoblar: D4, $B$2, D$2, $B4).

Mashq
1
=B2*$E$1 formulasi C2 dan C5 ga nusxalandi. C5 da qanday formula bo‘ladi?
2
Mahsulot narxi 8 500 so‘m, QQS 12%. QQS miqdori necha so‘m?
3
B2:C5 blokida nechta katak bor?
4
Nima uchun soliq stavkasi bor katakka absolut murojaat qilinadi?