🎯 Missiya: «Vakuumda elektr toki bo‘lmaydi, eski radio lampalari bezak» — bu da’vo to‘g‘rimi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
J
JasurPostda: «Vakuumda elektr toki bo‘lmaydi, shuning uchun eski radio lampalari shunchaki bezak». Ming marta ulashilgan 📻
B
BoboMening eski radiomdagi lampalarning ichi havosiz. Lekin radio bir daqiqa isiganidan keyin ovoz beradi. Ichiga qo‘l tiqmanglar: u yerda yuqori kuchlanish bor!
A
Anvarda molekulalar to‘qnashmaydigan darajada siyrak, zaryad tashuvchi yo‘q: elektrodlarga kuchlanish bersak ham tok yo‘q.
Z
ZarinaTashuvchi hosil qilish uchun katod qizdiriladi: qizigan metalldan elektronlar chiqadi — . Musbat anod ularni tortadi; vakuumda tok — elektronlarning tartibli harakati.
Siz
Anod manfiy, katod musbat bo‘lsa tok yo‘q: vakuum diodi bir yo‘nalishda o‘tkazadi. Post faqat sovuq katod uchun to‘g‘ri bo‘lishi mumkin. Tekshiramiz.
Fizika
🔒Qulf 1: Bobo radiosi va vakuum
Topshiriq: Vakuumda tok hosil bo‘lishi uchun nima qilinadi?
🔑 Kalit: Sovuq elektrodlarda vakuumda tok yo‘q; qizdirilgan katoddan chiqqan elektronlar anodga yetsa, tok bor.
A
AnvarBobo radiosi uchun 130 sm li antenna tayoqchasi oldik. Uni 30 × 40 × 120 sm li qutiga solib bo‘ladimi?
Z
ZarinaIkki chiziq orasidagi burchak 90° bo‘lsa, ular perpendikular. Chiziq tekislikka perpendikular, agar u tekislikdagi ikkita kesishuvchi chiziqqa perpendikular bo‘lsa — bu .
J
JasurXossa: bir tekislikka perpendikular ikki chiziq o‘zaro parallel. Fazoning har bir nuqtasidan berilgan tekislikka faqat bitta perpendikular chiziq o‘tadi.
Anvard² = 30² + 40² + 120² = 900 + 1600 + 14 400 = 16 900, d = 130 sm. Tayoq diagonal bo‘ylab nazariy jihatdan zo‘rg‘a sig‘adi.
Matematika
🔒Qulf 2: Tayoq qutiga sig‘adimi?
Topshiriq: a = 30, b = 40, c = 120 sm. Diagonal d necha sm?
Seshanba
A
Anvar ko‘rinmas obyekt: Interval — ikki hodisa orasidagi vaqt (millisekund), Enabled — ishlaydimi. 1 s = 1000 ms, sekundiga 20 marta ishlashi uchun Interval = 1000 / 20 = 50.
Z
ZarinaSoat: Label1.Caption := TimeToStr(Now). Teskari sanash uchun global o‘zgaruvchi kerak, chunki qiymat OnTimer dan OnTimer gacha saqlanishi kerak.
J
JasurRadio isish vaqtini o‘lchasak, bilib qo‘yamiz: taymer intervali aniq emas, Windows ozgina kechiktirishi mumkin. Aniq vaqt kerak bo‘lsa, Now ishlatamiz.
M
MalikaAmaliy mashq: ichma-ich kvadratlar. Image 200×200, markaz (100, 100), Brush — bsClear: for i := 1 to 8 do Rectangle(100 − 12·i, 100 − 12·i, 100 + 12·i, 100 + 12·i). Tomon 24·i, eng kattasi 192 piksel.
Siz
Kvadratlar rangi: RGB(50·i, 0, 255 − 50·i); i = 3 da RGB(150, 0, 105). Chizishdan oldin muhim sonlarni hisoblab yozamiz, keyin rasm bilan solishtiramiz.
Informatika
🔒Qulf 3: Taymer va ichma-ich kvadratlar
Topshiriq: Taymer sekundiga 20 marta ishlashi uchun Interval qancha?
A
AzizSinfdoshim: «Yer 4,5 million yoshda». To‘g‘rimi? 🌍
Z
ZarinaYer yoshi taxminan 4,54 milliard yil: million emas, milliard — 1000 marta farq. Tog‘ jinslari yoshi radioaktiv elementlarning yemirilishidan topiladi.
A
AnvarArxeyda (≈4,0–2,5 mlrd yil avval) atmosferada kislorod bo‘lmagan; eng qadimgi izlar — bakteriyalar va stromatolitlar (≈3,5 mlrd yil), fotosintez qiluvchi sianobakteriyalar.
J
JasurFotosintez kislorod chiqardi; u ≈2,4 mlrd yil avval atmosferada to‘plana boshladi. Proterozoyda (≈2,5 mlrd – 539 mln yil) ≈2 mlrd yil avval yadroli hujayralar paydo bo‘lgan.
M
MalikaHayot kelib chiqishi haqidagi fan farazi: oddiy organik moddalar sintezi → polimerlar → koatservatlar → protobiontlar → birinchi hujayralar. 1953-yildagi tajribada gazlar aralashmasidan elektr uchqunida aminokislotalar olingan.
Siz
Bobomiz ≈70 yoshda: 4,54 mlrd / 70 ≈ 65 million bobo umri. Katta vaqtni his qilish uchun mutanosiblik kerak.
Biologiya
🔒Qulf 4: Yer yoshi va bobo yoshi
Topshiriq: Yer yoshi taxminan qancha?
Chorshanba
A
AzizMaktabda aytishdi: «Aminlar kislota, chunki ularda N–H bor». To‘g‘rimi?
AnvarAzotning yolg‘iz elektron juftligi bor, shuning uchun aminlar — asoslar: CH₃NH₂ + H₂O ⇌ CH₃NH₃⁺ + OH⁻. Lakmus ko‘k bo‘ladi (faqat o‘qituvchi bilan sinaymiz).
J
JasurAlifatik aminlar ammiakdan kuchli asos, anilin kuchsizroq: azot juftligi benzol halqasi tomon tortiladi. Kislota bilan tuz: CH₃NH₂ + HCl → CH₃NH₃Cl.
AzizBuvi, bir tanishimiz qonunsiz ishdan bo‘shatilgan. Sinfdosh: «Faqat uzr oladi, xolos». Rostmi?
B
BuviQonun buni boshqacha aytadi, bolam. Anvar, darsingizda nima deyilgan edi?
A
Anvar — xodim va ish beruvchi o‘rtasida ish sharoiti, ish haqi, ishdan bo‘shatish yoki intizomiy jazo bo‘yicha kelishmovchilik. Yakka yoki jamoaviy bo‘ladi. Avval muzokara bilan hal qilishga urinishadi.
Z
ZarinaYakka nizoni ish joyidagi mehnat nizolari komissiyasi yoki sud ko‘radi. Qonunsiz ishdan bo‘shatilgan xodim ishga tiklanishi, majburiy hozir bo‘lmagan davr ish haqini olishi va zararini qoplatishi mumkin.
J
JasurSudga murojaat muddatlari qisqa, shuning uchun kechiktirmaslik kerak; xodim davlat boji to‘lashdan ozod. Jamoaviy nizolarda kelishtirish, mehnat arbitraji, qonun ruxsat bergan hollarda ish tashlash.
Siz
Da’vo noto‘g‘ri. Xodim huquqlarini kasaba uyushmasi va davlat mehnat inspeksiyasi ham himoya qiladi; real holatda kattalar va mutaxassisga murojaat qilamiz.
Davlat va huquq asoslari
🔒Qulf 6: Ishdan bo‘shatilsa-chi?
Topshiriq: Qonunsiz ishdan bo‘shatilgan xodim nimaga erisha oladi?
Payshanba
A
AzizXarita loyihasi uchun O‘zbekiston haqida faktlar kerak. Eng baland va eng past nuqtalar qanday?
Z
ZarinaEng baland nuqta — Hazrati Sulton cho‘qqisi, 4643 m; eng past — Mingbuloq cho‘kmasi, −12 m. Farq: 4643 + 12 = 4655 m. Hudud g‘arbdan sharqqa ≈1425 km, shimoldan janubga ≈930 km.
A
AnvarO‘zbekiston beshta davlat bilan chegaradosh; BMTga 1992-yil 2-martda qabul qilingan. Makro darajada joylashuv nisbatan noqulay: okeanga chiqish uchun kamida ikki davlatni kesib o‘tish kerak.
J
JasurJahon tarixi loyihasi: Lotin Amerikasida 1959-yil 1-yanvarda Kubada hokimiyat almashgan, 1962-yilda Karib inqirozi bo‘lgan. Chilida 1973-yildan 1990-yilgacha harbiy boshqaruv bo‘lgan: 17 yil.
Siz
Ko‘p oilalar uchun og‘ir davrlar bo‘lgan; biz faqat darslik sanalarini yozamiz, baho bermaymiz. Meksikada 1940–1960-yillarda tez o‘sish, 1980-yillarda qarz inqirozi («yo‘qotilgan o‘n yillik») bo‘lgan.
Geografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixi
🔒Qulf 7: Xarita loyihasi
Topshiriq: Hazrati Sulton (4643 m) va Mingbuloq (−12 m) farqi?
B
BoboMen yoshligimda eshitgan gaplarni aytib bersam bo‘ladi, lekin xotira — faqat bitta manba. Darslikda «paxta ishi» haqida nima deyilgan?
A
Anvar — 1980-yillardagi tergov kampaniyasi. Darslik uni qisqacha bayon qiladi; biz tafsilotlarga kirmaymiz.
Z
ZarinaTarixchilar usullar va ayblovlarning asosliligi haqida bahslashadi; bunday joyni biz «bahsli» deb belgilaymiz va tomon tanlamaymiz.
J
JasurXotira va darslikni solishtirganda yozib boramiz: kim aytdi, qachon va nimaga asoslanib.
Siz
Demak: darslik bir manba, xotira — ikkinchisi. Bahsli joyni «bahsli» deb yozamiz, hukm chiqarmaymiz.
O‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 8: Xotira va darslik
Topshiriq: Bahsli joyni hisobotga qanday yozamiz?
🔑 Kalit: Xotira ham, darslik ham manba; ularni solishtiramiz, bahsli joyni «bahsli» deb ko‘rsatamiz.
J
JasurBayram oldidan xabar: «Bobo-buvingizni hurmat qilsangiz, 1 soatda 10 ta chatga yuboring, bo‘lmasa omadsizlik!» «Mutaxassislar tasdiqlagan».
M
MalikaDin tarixi darsidan: — kompyuter tarmoqlari va internet hosil qilgan axborot muhiti. Internetda dinga oid foydali material ko‘p, shu bilan birga yolg‘on, «din» nomidan shaxsiy fikrlar, nafrat va firibgarlik ham tarqaladi.
Z
ZarinaQoidalar: 1) manbani aniqlang; 2) ishonchli manbalar bilan solishtiring, diniy masalada malakali olimlar yoki rasmiy diniy muassasalardan so‘rang; 3) his-tuyg‘uga o‘ynaydigan sarlavhadan ehtiyot bo‘ling.
A
Anvar4) tekshirilmagan xabarni ulashmang, zanjirli xabarga javob bermang; 5) begonalarga shaxsiy ma’lumot bermang; 6) haqorat va tahdidni kattalarga xabar qiling. Klubimiz diniy savollarga hukm chiqarmaydi — bu mutaxassislar ishi.
Siz
Bu xabar hissiyotga bosim qiladi va manba keltirmaydi. Ulashmaymiz. Buvi-bobo bilan gaplashgan — eng yaxshi qadrlash.
Dunyo dinlari tarixi
🔒Qulf 9: Zanjirli xabar
Topshiriq: Zanjirli xabarni olsak, nima qilamiz?
🔑 Kalit: Zanjirli xabar ulashishga bosim qiladi va manba keltirmaydi — bunday xabarni ulashmaymiz.
Juma
Z
ZarinaInshoning tuzilishi: introduction, advantages, disadvantages, conclusion. Iboralar: One advantage of... is that...; On the other hand...; However, a major disadvantage is...; In conclusion...
A
AnvarAfzalliklar: fast access to information; communication at a distance, masalan, buvi bilan video qo‘ng‘iroq; convenience for study. Kamchiliklar: wasting time, eye strain, false information, privacy risks, dependence.
J
JasurPredloglar: depend on, spend time on, addicted to, waste time on, use for, communicate with, search for. Salomatlik uchun: take breaks from the screen and sleep enough.
M
MalikaGap turlari: simple — Grandpa tells stories. Compound — Grandpa tells stories, and we listen. Complex — Although he is tired, he tells stories.
Siz
Inshoda ikkala tomonni yozamiz: One advantage of the internet is that we can call grandma. However, false information spreads fast.
Ingliz tili
🔒Qulf 10: Kompyuter: afzallik va kamchilik
Topshiriq: “Although he is tired, he tells stories.” Which type is this?
Z
ZarinaAdabiyot: Jek Londonning «Hayotga muhabbat» hikoyasi — janrida. Darslikka ko‘ra, u 1876-yilda tug‘ilgan, 1916-yilda vafot etgan: 40 yil.
A
AnvarDarslik uni taxminan yigirmata roman va 150 dan ortiq hikoya yozgan deydi. Hikoyaning mazmunini aytmaymiz; unda mavzusi bor, xolos.
B
BuviBizning avlod ham sabr-bardoshni bobolardan o‘rganganmiz. Kitobni o‘zingiz o‘qing, bolalarim.
Z
ZarinaRus tilidan: И. С. Тургенев, «Певцы». Yangi so‘zlar: «состязание» — musobaqa, «кульминация» — avj nuqta.
M
MalikaBizning misol: «Состязание команд началось в полдень». Hisobotimizning кульминация — hukm.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 11: Sarguzasht va musobaqa
Topshiriq: Что такое «кульминация»?
Yakshanba
M
Malika9-may — Xotira va qadrlash kuni. Buvi-bobonikidamiz. Bobo radiosini ulaydi: lampalar isiydi, bir daqiqadan keyin ovoz chiqadi. Ichiga qo‘l tegizmaymiz!
A
AnvarHisob: U = 100 V dan o‘tgan elektron: eU = mv²/2, e = 1,6·10⁻¹⁹ C, m = 9,1·10⁻³¹ kg, v ≈ 5,9·10⁶ m/s.
Z
ZarinaDiod xarakteristikasi chiziqli emas: kichik U da Iₐ ∝ U^(3/2). U ikki baravar oshsa, tok ≈ 2,8 marta oshadi; keyin to‘yinish toki: tok o‘smaydi.
J
JasurHukm: ADASHTIRADI. Sovuq katodda vakuumda tok yo‘q — to‘g‘ri; qizdirilgan katodda elektronlar tok hosil qiladi, faqat bir yo‘nalishda.
B
BuviBugun zanjirli xabar emas, shu suhbatning o‘zi qadrlash. Radiomning ovozi bobongizning yoshligidan qolgan.
Siz
Rozimiz. Hisobotni yozamiz va hukmni bobo bilan bo‘lishamiz.
Fizika
🔒Qulf 12: Hukm: Xotira va qadrlash kuni
Topshiriq: Hukmni qaysi kalitlar hal qildi?
🔑 Kalit: Hisob: 100 V da elektron tezligi ≈ 5,9·10⁶ m/s; U ikki baravar bo‘lsa, tok ≈ 2,8 marta oshadi (U^(3/2)).
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 13 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
«Vakuumda tok yo‘q» — ADASHTIRADI
Da’vo: «Vakuumda tok bo‘lmaydi, eski radio lampalari bezak». Hukm: ADASHTIRADI. 1) Sovuq elektrodlarda vakuumda zaryad tashuvchi yo‘q — shunda tok ham yo‘q. 2) Qizdirilgan katod elektron chiqaradi, ular anodga yetsa tok bo‘ladi; U = 100 V da tezlik ≈ 5,9·10⁶ m/s. 3) Bobo radiosi bir daqiqa isigach ishlaydi; zanjirli post esa manba keltirmaydi. Nima qilish kerak: umumiy «hech qachon» so‘zidan ehtiyot bo‘ling, sharoitni so‘rang.
— 10-B jamoa
Topilgan kalitlar
Sovuq elektrodlarda vakuumda tok yo‘q; qizdirilgan katoddan chiqqan elektronlar anodga yetsa, tok bor.
Xotira ham, darslik ham manba; ularni solishtiramiz, bahsli joyni «bahsli» deb ko‘rsatamiz.
Zanjirli xabar ulashishga bosim qiladi va manba keltirmaydi — bunday xabarni ulashmaymiz.
Hisob: 100 V da elektron tezligi ≈ 5,9·10⁶ m/s; U ikki baravar bo‘lsa, tok ≈ 2,8 marta oshadi (U^(3/2)).
Yulduzli savollar
Vakuumda tok hosil bo‘lishi uchun nima kerak?
a = 3, b = 4, c = 12 bo‘lgan parallelepiped diagonali?
O‘ylab ko‘r: Interval = 40 ms bo‘lsa, taymer sekundiga necha marta ishlaydi?