Fransiyaning ichki siyosati
Respublika hukumati 1881–1882-yillarda ta’lim qonunlarini qabul qildi: maktab cherkovdan ajratildi, ta’lim dunyoviy bo‘ldi, 13 yoshgacha bolalar uchun majburiy bepul o‘qish joriy etildi; qizlar uchun litseylar ochildi. 1884-yilda kasaba uyushmalari qonuniy bo‘ldi (ish tashlashga 1864-yildayoq ruxsat berilgan edi), mahalliy kengashlar o‘z rahbarlarini saylash huquqini oldi. Siyosiy hayotda ko‘ppartiyaviylik qaror topdi (radikallar, sotsialistlar, respublikachilar), ayni paytda millatchilik va shovinizm kuchaydi. 1894-yilda yahudiy millatiga mansub kapitan A. Dreyfus josuslikda ayblanib umrbod surgunga hukm qilindi; keyinchalik haqiqiy aybdor mayor Estergazi ekani ma’lum bo‘ldi, lekin sud qayta ko‘rilgunicha uzoq kurash bo‘ldi. Dreyfus 1899-yilda afv etildi va 1906-yilda to‘la oqlandi. Ish demokratiya tarafdorlari bilan millatchilar o‘rtasidagi keskin tortishuvga aylandi. XX asr boshida iqtisodiy yuksalish bilan nisbiy barqarorlik o‘rnatildi, 1910-yilda pensiya qonuni (65 yosh) qabul qilindi va haftada bir kun dam olish joriy etildi.
Maktab kengashi yig‘ilishlari haqida qisqa yozuvni e’lonlar taxtasiga osib qo‘ydi: nima hal qilindi va nega. Yig‘ilishda bo‘lmagan o‘quvchilar ham o‘qiy oldi va «nima kelishilgan edi» deb bahslashish kamaydi.
Sud kotiblari majlislar yozuvini yuritadi, jurnalistlar ochiq majlislar haqida xabar beradi, to‘garak kotiblari bayonnoma yozadi.
Keyingi oilaviy yoki sinfiy qarorda nima hal qilingani va nega ekani haqida ikki qator yozing, shunda qatnashmagan kishi ham tushunadi.
«Sud zali»: sinf rol o‘ynab, Dreyfus ishining qayta ko‘rilishini tasvirlaydi (ayblovchi, himoyachi, guvoh, hakamlar).