☰ Mundarija · Jahon tarixi

Avstriya-Vengriya imperiyasi

Darslar 22–23 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
23

Avstriya-Vengriya imperiyasining tashqi siyosati

Darslik: 80–81-betlar
MaqsadAvstriya-Vengriya tashqi siyosati, Bolqon urushlari va Birinchi jahon urushi arafasidagi vaziyatni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Bolqon urushlari · the Balkan Wars of 1912–1913anneksiya · annexationBolqon ittifoqi · Balkan League: Bulgaria, Serbia, Montenegro and Greece (1912)taxt vorisi · heir to the throne
Tushuntirish

Avstriya-Vengriya tashqi siyosatining markazida Bolqon yarimoroli turardi: u bu yerda o‘z ta’sirini mustahkamlab, Rossiya ta’sirini cheklamoqchi edi. Buning uchun 1879-yilda Germaniya bilan ittifoq tuzdi (1882-yildan Italiya bilan birga — Uchlar ittifoqi). 1878-yilgi Berlin kongressi unga Bosniya va Gersegovinani boshqarish huquqini berdi, 1908-yilda esa u bu o‘lkalarni qo‘shib oldi; bu Rossiya va Serbiya bilan munosabatlarni keskinlashtirdi. 1911–1912-yillardagi Italiya–Turkiya urushi Usmoniylarni zaiflashtirdi, 1912-yilda Bolgariya, Serbiya, Chernogoriya va Gretsiya Bolqon ittifoqini tuzib, Birinchi Bolqon urushini boshladi. G‘alabadan keyin hududlarni bo‘lishda kelishmovchilik chiqdi va 1913-yilda Ikkinchi Bolqon urushida Bolgariya mag‘lub bo‘ldi; Serbiya kuchaydi. Avstriya-Vengriya Serbiyani o‘z manfaatiga xavf deb bilib, urushga tayyorgarlik ko‘ra boshladi va tashqi siyosatda Germaniyaga tobora qaram bo‘ldi. 1914-yil 28-iyunda (darslikda 28-iyul deb xato yozilgan) Sarayevoda bosniyalik serb millatchisi taxt vorisi Frans-Ferdinandni o‘ldirdi; bu voqea urushga bahona bo‘ldi.

Namunalar
Bolqon urushlari tartibi: 1911–1912 Italiya–Turkiya urushi → 1912 Birinchi Bolqon urushi (ittifoq Turkiyaga qarshi) → 1913 Ikkinchi Bolqon urushi (Bolgariyaga qarshi).
Sarayevo suiqasdi voqeani «bahona» deyishning ma’nosi: urushga tayyorgarlik allaqachon bor edi, suiqasd esa uni boshlash uchun fursat berdi.
Sinfda faoliyat

«Bolqon xaritasi»: 1913-yildan keyin Serbiya, Bolgariya, Gretsiya va Chernogoriya hududlari qanday o‘zgarganini xaritada ko‘rsating.

Mashq
1
Avstriya-Vengriya Bosniya va Gersegovinani qaysi yilda qo‘shib oldi?
2
Bolqon ittifoqiga qaysi davlatlar kirdi?
3
Ikkinchi Bolqon urushida kim kimga qarshi kurashdi va kim mag‘lub bo‘ldi?
4
Nega Avstriya-Vengriya Serbiyani o‘z manfaatlariga xavf deb bilgan?