ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

AQSH: iqtisodiy yuksalish va ichki siyosat

Darslar 14–15 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
15

AQSHning ichki siyosati

Darslik: 52–54-betlar
MaqsadIshchilar harakati, qora tanlilar va tub aholi ahvoli hamda taraqqiyparvar islohotlarni izohlash.
Yangi so‘zlar
rezervatsiya · reservation: land set aside for Native Americans8 soatlik ish kuni · the eight-hour working daytaraqqiyparvarlar · Progressives: reformers who sought to curb monopoliesMehnat kuni · Labor Day: US holiday on the first Monday of September
Tushuntirish

AQSHda ishchilar harakatining asosiy talabi 8 soatlik ish kuni edi. 1886-yil 1-mayda yuz minglab ishchi ish tashlashda qatnashdi; Chikagodagi Heymarket maydonidagi mitingda 4-may kuni portlash va to‘qnashuv sodir bo‘lib, odamlar halok bo‘ldi, to‘rt ishchi rahbari keyinchalik osib o‘ldirildi. Shu yili Amerika Mehnat Federatsiyasi (AMF) tuzildi, asosan malakali ishchilarni birlashtirdi; 1894-yilda sentabrning birinchi dushanbasi Mehnat kuni deb e’lon qilindi. Qullikdan ozod bo‘lgan qora tanlilar teng huquqqa to‘liq erishmadi: Janubda saylov huquqi cheklandi, maktab, transport va cherkovlarda segregatsiya joriy etildi. Tub aholi — hindular (Amerika tub xalqlari) kuch bilan siqib chiqarilib, rezervatsiyalarga joylashtirildi. 1900–1914-yillar «taraqqiyparvar davr» deb ataladi: prezident T. Ruzvelt (1901–1909) monopoliyalarga qarshi sud ishlarini ochdi va «Adolatli yo‘l» siyosatini yuritdi; V. Vilson (1913–1921) bojxona tarifini kamaytirdi, daromad solig‘ini joriy etdi, senatorlarni xalq saylaydigan bo‘ldi; 1914-yilda trestlarga qarshi qonun (Klayton qonuni) qabul qilindi.

Janubda ovozberish chekloviSegregatsiya:maktab,transport,cherkovTengsizlikshakllari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf bayrami uchun bir guruh o‘z vazifasini uzoq muddat talab qildi, boshqasi qisqa vaqtni tanladi. Ular vazifa hajmi va navbatni adolatli ravishda taqsimlash yo‘lini topdi.

Kim ishlatadi

Mehnat inspektorlari va ish beruvchilar ish soatlarini kelishadi, kasaba vakillari mehnat sharoitini muhokama qiladi, jamiyatshunoslar tenglik masalasini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda bir haftalik ish jadvalini oila a’zolari bilan teng taqsimlash mumkinligini o‘ylab, adolatli taqsimotning ikkita qoidasini yozing.

Namunalar
Segregatsiya misollari: alohida maktablar, alohida transport, alohida cherkov va hatto alohida qabristonlar; bu irqiy tengsizlik tizimi edi.
Ruzvelt va Vilsonni taqqoslash: ikkalasi ham monopoliyalar kuchini cheklamoqchi bo‘lgan; Ruzvelt — sud ishlari va temiryo‘llarni tartibga solish (1906), Vilson — tarif, daromad solig‘i va trestlarga qarshi qonun (1914).
Sinfda faoliyat

«Munozara»: «Monopoliyalarni cheklash kerakmi?» mavzusida ikki guruh ijobiy va salbiy dalillarni keltiradi.

Mashq
1
1886-yilda AQSH ishchilari nimani talab qilgan?
2
Mehnat kuni bayrami qachon belgilangan va qaysi sanada nishonlanadi?
3
Hindular (tub amerikaliklar) qanday ahvolga tushdi?
4
Nima uchun senatorlarni xalq saylashi demokratiya uchun muhim yangilik edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki ishlab chiqarish rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →