☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi

Darslar 10 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
10

O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi

Darslik: 61–67-betlar
MaqsadFuqarolik tushunchasini, uni olish asoslarini va fuqaroning huquqiy maqomini tushuntirish; fuqaro, xorijiy fuqaro va apatridni farqlash.
Yangi so‘zlar
fuqarolik · citizenshipfuqarolikka qabul qilish · naturalisationapatrid · stateless personID-karta · ID card (identity card)
Tushuntirish

Fuqarolik – shaxsning muayyan davlat bilan barqaror huquqiy bog‘liqligi: fuqaro o‘z davlati himoyasida bo‘ladi, huquqlardan to‘liq foydalanadi va burchlarni bajaradi. O‘zbekistonda butun hududda yagona fuqarolik mavjud; Qoraqalpog‘iston Respublikasi fuqarolari ham O‘zbekiston fuqarolaridir. Fuqarolik tug‘ilish orqali (ota-onasi fuqaro bo‘lgan bola, u qayerda tug‘ilganidan qat’i nazar), fuqarolikka qabul qilish, fuqarolikni tiklash va xalqaro shartnomalarda nazarda tutilgan boshqa asoslar bilan olinadi; qabul qilish masalasini Prezident farmoni hal qiladi. Fuqarolikdan o‘zboshimchalik bilan mahrum etish mumkin emas: fuqarolikni yo‘qotish asoslari faqat qonunda belgilanadi; qonunga ko‘ra O‘zbekiston fuqarosining boshqa davlat fuqaroligiga mansubligi tan olinmaydi. Xorijiy fuqarolar va apatridlar asosiy huquqlardan foydalanadi, ammo saylov huquqiga va harbiy xizmat burchiga ega emas. Shaxs va fuqarolikni tasdiqlovchi hujjatlar: tug‘ilganlik haqidagi guvohnoma, 16 yoshdan beriladigan ID-karta (2021-yildan ichki biometrik pasport o‘rniga joriy etilmoqda) va chet elga chiqish uchun biometrik pasport.

Namunalar
Ota-onasi O‘zbekiston fuqarosi bo‘lgan bola chet elda tug‘ilsa ham fuqaro hisoblanadi: fuqarolik tug‘ilish joyiga emas, ota-onaning fuqaroligiga bog‘liq.
Xorijiy fuqaro uzoq yillar O‘zbekistonda yashasa va qonun talablariga javob bersa, fuqarolikka qabul qilish uchun ariza berishi mumkin; yakuniy qarorni Prezident farmoni qabul qiladi.
Sinfda faoliyat

«Fuqaro yoki yo‘q?»: kartochkalarda vaziyatlar (ota-onasi fuqaro bo‘lgan chet elda tug‘ilgan bola; turist; fuqaroligi yo‘q shaxs). Sinf kimning qaysi huquqlarga ega ekanini ro‘yxat qiladi.

Mashq
1
Fuqarolik nima?
2
O‘zbekiston fuqaroligini olishning asosiy yo‘llarini ayting.
3
Apatrid va xorijiy fuqaro o‘rtasidagi farq nima?
4
Nima uchun saylov huquqi faqat fuqarolarga beriladi?