☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Jamoat birlashmalari va ommaviy axborot vositalari

Darslar 13 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
13

Jamoat birlashmalari va ommaviy axborot vositalari faoliyati

Darslik: 82–88-betlar
MaqsadJamoat birlashmalarining turlari va faoliyat tamoyillarini hamda ommaviy axborot vositalarining erkinligi va javobgarligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
jamoat birlashmasi · public associationkasaba uyushmasi · trade unionsenzura · censorshipraddiya · rebuttal
Tushuntirish

Jamoat birlashmalari – fuqarolarning umumiy manfaat asosida ixtiyoriy tuzgan tashkilotlari: kasaba uyushmalari, siyosiy partiyalar, xotin-qizlar va yoshlar tashkilotlari, ijodiy uyushmalar, xayriya jamg‘armalari, ommaviy harakatlar va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlari. Ular qonuniylik, a’zolarning ixtiyoriyligi va teng huquqliligi, oshkoralik, o‘zini o‘zi boshqarish prinsiplarida ish yuritadi, ustav asosida faoliyat ko‘rsatadi va qonunda belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tadi. Konstitutsiyaviy tuzumni zo‘rlik bilan o‘zgartirishni, urush yoki milliy, irqiy, diniy adovatni targ‘ib qiluvchi birlashmalar taqiqlanadi, maxfiy jamiyatlar tuzilmaydi; birlashma faoliyatini taqiqlash yoki cheklash faqat sud qarori bilan bo‘ladi. Ommaviy axborot vositalari (matbuot, radio, televideniye, internet-nashrlar) erkin, senzura taqiqlanadi, lekin ular axborotning to‘g‘riligi uchun javobgar. Noto‘g‘ri yoki sha’nni tahqirlovchi ma’lumot tarqalsa, shaxs raddiya talab qilishi mumkin; kishi haqidagi ma’lumotni uning roziligisiz yig‘ish va tarqatish qonunda belgilangan hollardan tashqari mumkin emas.

Namunalar
Maktab yaqinidagi bog‘ni obodonlashtirish uchun yig‘ilgan ko‘ngillilar guruhi jamoatchilik tashabbusiga misol bo‘la oladi; rasmiy birlashma bo‘lish uchun u ustav qabul qilib, ro‘yxatdan o‘tishi kerak.
Gazeta kishi haqida yolg‘on ma’lumot bosib chiqarsa, o‘sha kishi raddiya berishni talab qilishi va zarur bo‘lsa sudga murojaat qilishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Birlashma tuzamiz»: guruhlar xayoliy tashkilot (ekologik klub, kitobxonlar jamiyati) uchun nom, maqsad va uchta tamoyil yozadi; keyin sinf qaysi biri qonunga mos ekanini muhokama qiladi.

Mashq
1
Jamoat birlashmalariga qaysi tashkilotlar kiradi? Uchtasini sanang.
2
Qanday birlashmalarning tuzilishi va faoliyati taqiqlanadi?
3
Senzura nima va nima uchun taqiqlanadi?
4
Nima uchun ommaviy axborot vositalari erkin bo‘lishi bilan birga javobgar ham bo‘lishi kerak?