☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Mahalliy davlat hokimiyati

Darslar 22 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
22

Joylardagi mahalliy davlat hokimiyati organlari

Darslik: 130–133-betlar
MaqsadMahalliy davlat hokimiyati organlari – xalq deputatlari Kengashlari va hokimlarning vazifalari va o‘zaro munosabatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
hokim · khokim (head of local power)Xalq deputatlari Kengashi · Council of People’s Deputiesmahalliy vakillik organi · local representative bodyhisobot berish · to report (be accountable)
Tushuntirish

Mahalliy davlat hokimiyati viloyatlar, tumanlar va shaharlarda ishlaydi va joylardagi ijtimoiy-iqtisodiy masalalarni hal etadi. Vakillik organi – xalq deputatlari Kengashi; unga aholi saylagan deputatlar kiradi, u hududning rivojlanish yo‘nalishlari, byudjeti kabi masalalarni ko‘radi va sessiyalarda qaror chiqaradi. Mahalliy ijro hokimiyatiga hokim boshchilik qiladi: u qonunlar va yuqori organlar qarorlari ijrosini tashkil etadi, jamoat tartibi va xavfsizligini, aholi huquqlari va salomatligini ta’minlash choralarini ko‘radi, hududning rasmiy vakili sifatida ish yuritadi, fuqarolarni qabul qiladi va murojaatlarini ko‘radi. Viloyat va Toshkent shahar hokimlarini Prezident, tuman va shahar hokimlarini esa yuqori turuvchi hokim qonunda belgilangan tartibda tayinlaydi; hokimlar o‘z faoliyati uchun shaxsan javobgar va Kengashga hisobot beradi. 2023-yilgi Konstitutsiyaga ko‘ra hokim endi Kengashga rahbarlik qilmaydi: Kengash ishini deputatlar orasidan saylanadigan Kengash raisi boshqaradi (darslikda hokim bir vaqtda Kengashga ham rahbarlik qilishi yozilgan – bu eski tartib). Kengash deputatlari besh yil muddatga saylanadi.

Namunalar
Tuman hokimi maktab oldidagi yo‘lni ta’mirlash ishini tashkil qilsa va hisobotini Kengashga bersa, bu mahalliy ijro va vakillik organlarining o‘zaro aloqasi.
Fuqaro hokim qabuliga kelib kommunal muammo haqida ariza yozsa, hokimlik uni qonunda belgilangan tartibda ko‘rib chiqishi shart.
Sinfda faoliyat

«Hokim qabulida»: bir o‘quvchi hokim, boshqalar fuqaro rolida mahalla muammosini (yoritgich, yo‘l, bolalar maydonchasi) qonuniy ariza shaklida bayon etadi.

Mashq
1
Mahalliy davlat hokimiyatining vakillik organi nima?
2
Hokimning uchta vazifasini ayting.
3
Viloyat hokimini kim tayinlaydi?
4
Nima uchun hokimlar o‘z faoliyati uchun shaxsan javobgar bo‘lishi muhim?