ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Mahalliy davlat hokimiyati

Darslar 22 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
22

Joylardagi mahalliy davlat hokimiyati organlari

Darslik: 130–133-betlar
MaqsadMahalliy davlat hokimiyati organlari – xalq deputatlari Kengashlari va hokimlarning vazifalari va o‘zaro munosabatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
hokim · khokim (head of local power)Xalq deputatlari Kengashi · Council of People’s Deputiesmahalliy vakillik organi · local representative bodyhisobot berish · to report (be accountable)
Tushuntirish

Mahalliy davlat hokimiyati viloyatlar, tumanlar va shaharlarda ishlaydi va joylardagi ijtimoiy-iqtisodiy masalalarni hal etadi. Vakillik organi – xalq deputatlari Kengashi; unga aholi saylagan deputatlar kiradi, u hududning rivojlanish yo‘nalishlari, byudjeti kabi masalalarni ko‘radi va sessiyalarda qaror chiqaradi. Mahalliy ijro hokimiyatiga hokim boshchilik qiladi: u qonunlar va yuqori organlar qarorlari ijrosini tashkil etadi, jamoat tartibi va xavfsizligini, aholi huquqlari va salomatligini ta’minlash choralarini ko‘radi, hududning rasmiy vakili sifatida ish yuritadi, fuqarolarni qabul qiladi va murojaatlarini ko‘radi. Viloyat va Toshkent shahar hokimlarini Prezident, tuman va shahar hokimlarini esa yuqori turuvchi hokim qonunda belgilangan tartibda tayinlaydi; hokimlar o‘z faoliyati uchun shaxsan javobgar va Kengashga hisobot beradi. 2023-yilgi Konstitutsiyaga ko‘ra hokim endi Kengashga rahbarlik qilmaydi: Kengash ishini deputatlar orasidan saylanadigan Kengash raisi boshqaradi (darslikda hokim bir vaqtda Kengashga ham rahbarlik qilishi yozilgan – bu eski tartib). Kengash deputatlari besh yil muddatga saylanadi.

Mahalliy davlat hokimiyati
Vakillik: xalq deputatlari KengashiDeputatlar 5 yilga saylanadi; Kengash rais boshqaradi (2023)
Ijro: hokimViloyat va Toshkent shahar hokimini Prezident tayinlaydi; Tuman va shahar hokimini yuqori hokim tayinlaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangi avtobus bekati yoki bolalar maydonchasi qayerda bo‘lishi kerakligini shu hududni biladigan kishilar yaxshiroq hal qiladi. Mahalliy hokimiyatning mantig‘i ham shu: u o‘z hududining masalalarini yaqindan turib hal qiladi.

Kim ishlatadi

Tuman rejalovchisi bekat joyini belgilashda aholi fikrini hisobga oladi, kommunal xizmat dispetcheri murojaatlarni qabul qiladi, maktab direktori maktab ehtiyojlarini bildiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingiz atrofida yaxshi ishlayotgan bitta narsani va yaxshilash mumkin bo‘lgan bitta narsani yozing; uydan chiqmasdan, xotiradan.

Namunalar
Tuman hokimi maktab oldidagi yo‘lni ta’mirlash ishini tashkil qilsa va hisobotini Kengashga bersa, bu mahalliy ijro va vakillik organlarining o‘zaro aloqasi.
Fuqaro hokim qabuliga kelib kommunal muammo haqida ariza yozsa, hokimlik uni qonunda belgilangan tartibda ko‘rib chiqishi shart.
Sinfda faoliyat

«Hokim qabulida»: bir o‘quvchi hokim, boshqalar fuqaro rolida mahalla muammosini (yoritgich, yo‘l, bolalar maydonchasi) qonuniy ariza shaklida bayon etadi.

Mashq
1
Mahalliy davlat hokimiyatining vakillik organi nima?
2
Hokimning uchta vazifasini ayting.
3
Viloyat hokimini kim tayinlaydi?
4
Nima uchun hokimlar o‘z faoliyati uchun shaxsan javobgar bo‘lishi muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →