ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Konstitutsiya mundarijasi va tuzilishi

Darslar 3 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
3

Amaliyot darsi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mundarijasi va tavsifi

Darslik: 12–17-betlar
MaqsadKonstitutsiyaning qabul qilinishi, tuzilishi va asosiy xususiyatlarini bayon etish; 1992-yilgi va 2023-yilgi tahrirlarni solishtirish.
Yangi so‘zlar
Muqaddima · preamblesiyosiy plyuralizm · political pluralismbob · chaptermodda · article
Tushuntirish

Konstitutsiya loyihasi 1990-yildan ishlab chiqilgan, uch oy davom etgan umumxalq muhokamasidan so‘ng 1992-yil 8-dekabrda Oliy Kengash sessiyasida qabul qilingan; shu kun – Konstitutsiya kuni, umumxalq bayrami. 2023-yil 30-aprel referendumida qabul qilingan yangi tahrir Muqaddima, 6 ta bo‘lim, 27 ta bob va 155 ta moddadan iborat (1992-yilgi matnda 128 modda va 26 bob bor edi). Muqaddima – Konstitutsiyaning kirish qismi: unda maqsadlar va asosiy qadriyatlar, jumladan inson huquqlariga rioya, suverenitet, demokratiya va ijtimoiy adolat, xalqaro huquq normalarini tan olish ifodalanadi. Konstitutsiya insonni, uning hayoti, erkinligi, sha’ni va qadr-qimmatini oliy qadriyat deb e’lon qiladi. U siyosiy plyuralizmni, ya’ni fikr va mafkuralar xilma-xilligini, ko‘ppartiyaviylikni tan oladi va hech bir mafkura davlat mafkurasi sifatida o‘rnatilishi mumkin emasligini belgilaydi. Yangi tahrirning asosiy yangiliklaridan: davlatning ijtimoiy davlat sifatida belgilanishi, Prezident muddatining yetti yil bo‘lishi, inson huquqlari ro‘yxatining kengayishi.

Matn1992-yil2023-yil (yangi tahrir)
Boblar2627
Moddalar128155
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab qo‘llanmasi odatda so‘zboshi bilan boshlanadi, undan keyin bo‘limlar va raqamlangan moddalar keladi; so‘zboshini avval o‘qigan kishi qolgan qismning maqsadini tushunadi. Konstitutsiya ham shunday tuzilgan (Preambula, bo‘limlar, boblar, moddalar), yangi tahrir esa matnni yangilaydi, xuddi darslikning yangi nashri kabi (bu taqqoslash).

Kim ishlatadi

Huquqiy qo‘llanma muharriri tuzilmani ravshan qiladi, kutubxonachi kerakli moddani tez topishga yordam beradi, jurnalist modda raqamini to‘g‘ri keltiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Darsligingizning mundarijasini oching va biror mavzuni bo‘lim va raqam bo‘yicha qanchalik tez topishingizni sinab ko‘ring: Konstitutsiyadan modda izlash ham shunday.

Namunalar
Konstitutsiya matnini ko‘rganda, avval Muqaddimani, so‘ng bo‘limlarni o‘qish mantiqli: kirish maqsadni, bo‘limlar esa inson huquqlaridan tortib davlat organlarigacha bo‘lgan aniq qoidalarni beradi.
Maktabda har xil qarashdagi o‘quvchilar bahslashsa va bu taqiqlanmasa, bu kichik miqyosdagi fikrlar xilma-xilligiga o‘xshaydi; Konstitutsiyadagi siyosiy plyuralizm davlat darajasida shunga yaqin g‘oyani ifodalaydi.
Sinfda faoliyat

«Konstitutsiya xaritasi»: sinf kattalashtirilgan sxemada bo‘limlar nomini yozadi va har bir bo‘lim ostiga o‘zi bilgan bittadan huquq yoki organni qo‘yadi (masalan, «Oliy Majlis», «mulk huquqi»).

Mashq
1
Konstitutsiya qachon va qaysi organ tomonidan dastlab qabul qilingan? Yangi tahrir qanday qabul qilingan?
2
Yangi tahrir nechta bo‘lim, bob va moddadan iborat?
3
Siyosiy plyuralizm nima va u davlat mafkurasi masalasida nimani anglatadi?
4
Nima uchun Konstitutsiya insonni oliy qadriyat deb e’lon qilishi muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMijozlar nima istaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →