Amaliyot darsi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mundarijasi va tavsifi
Konstitutsiya loyihasi 1990-yildan ishlab chiqilgan, uch oy davom etgan umumxalq muhokamasidan so‘ng 1992-yil 8-dekabrda Oliy Kengash sessiyasida qabul qilingan; shu kun – Konstitutsiya kuni, umumxalq bayrami. 2023-yil 30-aprel referendumida qabul qilingan yangi tahrir Muqaddima, 6 ta bo‘lim, 27 ta bob va 155 ta moddadan iborat (1992-yilgi matnda 128 modda va 26 bob bor edi). Muqaddima – Konstitutsiyaning kirish qismi: unda maqsadlar va asosiy qadriyatlar, jumladan inson huquqlariga rioya, suverenitet, demokratiya va ijtimoiy adolat, xalqaro huquq normalarini tan olish ifodalanadi. Konstitutsiya insonni, uning hayoti, erkinligi, sha’ni va qadr-qimmatini oliy qadriyat deb e’lon qiladi. U siyosiy plyuralizmni, ya’ni fikr va mafkuralar xilma-xilligini, ko‘ppartiyaviylikni tan oladi va hech bir mafkura davlat mafkurasi sifatida o‘rnatilishi mumkin emasligini belgilaydi. Yangi tahrirning asosiy yangiliklaridan: davlatning ijtimoiy davlat sifatida belgilanishi, Prezident muddatining yetti yil bo‘lishi, inson huquqlari ro‘yxatining kengayishi.
| Matn | 1992-yil | 2023-yil (yangi tahrir) |
|---|---|---|
| Boblar | 26 | 27 |
| Moddalar | 128 | 155 |
Maktab qo‘llanmasi odatda so‘zboshi bilan boshlanadi, undan keyin bo‘limlar va raqamlangan moddalar keladi; so‘zboshini avval o‘qigan kishi qolgan qismning maqsadini tushunadi. Konstitutsiya ham shunday tuzilgan (Preambula, bo‘limlar, boblar, moddalar), yangi tahrir esa matnni yangilaydi, xuddi darslikning yangi nashri kabi (bu taqqoslash).
Huquqiy qo‘llanma muharriri tuzilmani ravshan qiladi, kutubxonachi kerakli moddani tez topishga yordam beradi, jurnalist modda raqamini to‘g‘ri keltiradi.
Darsligingizning mundarijasini oching va biror mavzuni bo‘lim va raqam bo‘yicha qanchalik tez topishingizni sinab ko‘ring: Konstitutsiyadan modda izlash ham shunday.
«Konstitutsiya xaritasi»: sinf kattalashtirilgan sxemada bo‘limlar nomini yozadi va har bir bo‘lim ostiga o‘zi bilgan bittadan huquq yoki organni qo‘yadi (masalan, «Oliy Majlis», «mulk huquqi»).