☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Inson huquqlari kafolatlari

Darslar 11 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
11

Inson huquqi va erkinliklari kafolatlari

Darslik: 68–73-betlar
MaqsadInson huquqlari kafolatlarini – sud himoyasi, advokat yordami, ombudsman va boshqa institutlarni – va murojaat mexanizmini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
kafolat · guaranteeadvokat · advocate (defence lawyer)ombudsman · ombudsmansud himoyasi · court protection
Tushuntirish

Kafolat – huquqning amalda ro‘yobga chiqishini ta’minlovchi vosita. Asosiy kafolat – sud himoyasi: har kim o‘z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilishi, davlat organlari va mansabdor shaxslarning g‘ayriqonuniy xatti-harakatlari ustidan sudga shikoyat qilishi mumkin. Malakali yuridik yordam olish huquqi bor; jinoyat ishida kishi himoyachi (advokat) yordamidan foydalanadi. Sud mustaqil, sudya faqat qonunga bo‘ysunadi va hech kim uning ishiga aralasha olmaydi. Oliy Majlis huzurida Inson huquqlari bo‘yicha vakil (ombudsman, 1995-yildan) davlat organlari tomonidan huquqlarga rioya etilishini kuzatadi, shikoyatlarni ko‘radi va tavsiyalar beradi; u sud emas. Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markaz (1996) huquq targ‘iboti va monitoring bilan shug‘ullanadi. Hozir fuqaro sudda unga nisbatan qo‘llanilgan qonun konstitutsiyaviy huquqlarini buzgan deb hisoblasa, Konstitutsiyaviy sudga shikoyat bilan murojaat qila oladi (tartibi qonunda belgilangan); prokuratura, mahalla va jamoat tashkilotlari ham yordam beradi. Voyaga yetmaganlar, mehnatga layoqatsizlar va yolg‘iz keksalarning huquqlari davlat himoyasida.

Namunalar
Mansabdor shaxs sizning arizangizga javob bermasa yoki noqonuniy rad etsa, uning harakati ustidan yuqori organga yoki sudga shikoyat qilishingiz mumkin.
Ushlab turilgan kishi advokat yordamidan foydalanishi mumkin; bu uning sudgacha ham, sudda ham himoyalanish huquqini ta’minlaydi.
Sinfda faoliyat

«Qayerga murojaat qilaman?»: o‘qituvchi 4 vaziyatni o‘qiydi (hokimlik javob bermadi; kishi noqonuniy ushlandi; ish beruvchi ish haqini bermadi; qo‘shni uy daxlsizligini buzdi). Guruhlar mos organni belgilaydi.

Mashq
1
Inson huquqlarining asosiy kafolati nima?
2
Ombudsman kim va u sudmi?
3
Ish beruvchi ish haqini bermayotgan kishi qayerga murojaat qilishi mumkin?
4
Nima uchun sudyaning mustaqilligi huquqlar himoyasi uchun zarur?