Inson huquqi va erkinliklari kafolatlari
Kafolat – huquqning amalda ro‘yobga chiqishini ta’minlovchi vosita. Asosiy kafolat – sud himoyasi: har kim o‘z huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilishi, davlat organlari va mansabdor shaxslarning g‘ayriqonuniy xatti-harakatlari ustidan sudga shikoyat qilishi mumkin. Malakali yuridik yordam olish huquqi bor; jinoyat ishida kishi himoyachi (advokat) yordamidan foydalanadi. Sud mustaqil, sudya faqat qonunga bo‘ysunadi va hech kim uning ishiga aralasha olmaydi. Oliy Majlis huzurida Inson huquqlari bo‘yicha vakil (ombudsman, 1995-yildan) davlat organlari tomonidan huquqlarga rioya etilishini kuzatadi, shikoyatlarni ko‘radi va tavsiyalar beradi; u sud emas. Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markaz (1996) huquq targ‘iboti va monitoring bilan shug‘ullanadi. Hozir fuqaro sudda unga nisbatan qo‘llanilgan qonun konstitutsiyaviy huquqlarini buzgan deb hisoblasa, Konstitutsiyaviy sudga shikoyat bilan murojaat qila oladi (tartibi qonunda belgilangan); prokuratura, mahalla va jamoat tashkilotlari ham yordam beradi. Voyaga yetmaganlar, mehnatga layoqatsizlar va yolg‘iz keksalarning huquqlari davlat himoyasida.
Maktab o‘quvchiga o‘qish imkonini va’da qiladi, lekin qog‘ozdagi va’da yetmaydi: jadval, sinf ro‘yxati va shikoyat bilan murojaat qilinadigan joy ham kerak. Inson huquqlarining kafolatlari ham shunday (bu taqqoslash): huquq amalda ishlashi uchun uni himoya qiluvchi yo‘l bo‘lishi kerak.
Murojaatlar stoli xodimi savollarni ro‘yxatga oladi, sifat inspektori qoidalarga rioya qilinishini tekshiradi, sud kotibi hujjatlarni to‘g‘ri yo‘naltiradi.
Chek yoki mahsulot yorlig‘ida (agar qo‘lingizda bo‘lsa) xaridor savol yoki shikoyat yuborishi mumkin bo‘lgan joyni toping: bu kichik «kafolat».
«Qayerga murojaat qilaman?»: o‘qituvchi 4 vaziyatni o‘qiydi (hokimlik javob bermadi; kishi noqonuniy ushlandi; ish beruvchi ish haqini bermadi; qo‘shni uy daxlsizligini buzdi). Guruhlar mos organni belgilaydi.