Amaliyot darsi. Inson va fuqarolarning shaxsiy huquqlari va erkinliklari
Yashash huquqi – har bir insonning tug‘ma huquqi; O‘zbekistonda o‘lim jazosi 2008-yil 1-yanvardan bekor qilingan. Shaxsiy daxlsizlik huquqi: hech kim qonunsiz ushlab turilishi, qamalishi mumkin emas, qiynoqqa solish va qadr-qimmatni kamsituvchi muomala taqiqlanadi; ushlab turilgan kishi himoyachi yordamidan foydalanish va sudga murojaat qilish huquqiga ega. Aybsizlik prezumpsiyasiga ko‘ra kishi aybi sud hukmi bilan qonuniy kuchga kirgunga qadar aybsiz hisoblanadi. Uy-joy daxlsiz: kishining uyiga qonunda belgilangan asoslarsiz va tartibsiz kirish mumkin emas; shaxsiy hayot, yozishmalar va telefon suhbatlari sir saqlanadi. Har kim mamlakat hududida erkin ko‘chib yurish va yashash joyini tanlash huquqiga ega. Fikr, so‘z va e’tiqod erkinligi hamda vijdon erkinligi – istalgan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysisiga e’tiqod qilmaslik huquqi; majburan diniy e’tiqodni singdirish taqiqlanadi.
Guruh suratini yoki sinfdoshingizning ma’lumotini ulashishdan oldin undan so‘rash odobdan ham ko‘proq: shaxsiy hayot va shaxsiy ma’lumotlar hurmat qilinishi kerak, qonun ham ularni himoya qiladi. «Ulashsam bo‘ladimi?» deb so‘rash shu hurmatning kundalik ko‘rinishi.
Maktab ma’muri o‘quvchilar ro‘yxatini maxfiy saqlaydi, bank xodimi mijoz ma’lumotini oshkor qilmaydi, fotomuxbir portret suratini chop etishdan oldin odatda ruxsat so‘raydi.
Keyingi safar surat yoki xabarni ulashishdan oldin ishtirokchilardan «Ulashsam bo‘ladimi?» deb so‘rab ko‘ring va javobini hurmat qiling.
«Vaziyat – huquq»: o‘qituvchi vaziyatlarni o‘qiydi (xat o‘qildi; ruxsatsiz ushlab turildi; dinga majburlandi; yashash joyini tanlashga to‘sqinlik qilindi). Juftliklar qaysi huquq buzilganini yozadi.