ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Shaxsiy huquq va erkinliklar

Darslar 7 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
7

Amaliyot darsi. Inson va fuqarolarning shaxsiy huquqlari va erkinliklari

Darslik: 39–47-betlar
MaqsadShaxsiy huquq va erkinliklarni – yashash, shaxsiy daxlsizlik, uy-joy daxlsizligi, ko‘chish, fikr va vijdon erkinligini – bayon etish va vaziyatlarda qo‘llash.
Yangi so‘zlar
shaxsiy daxlsizlik · personal inviolabilityaybsizlik prezumpsiyasi · presumption of innocenceuy-joy daxlsizligi · inviolability of the homevijdon erkinligi · freedom of conscience
Tushuntirish

Yashash huquqi – har bir insonning tug‘ma huquqi; O‘zbekistonda o‘lim jazosi 2008-yil 1-yanvardan bekor qilingan. Shaxsiy daxlsizlik huquqi: hech kim qonunsiz ushlab turilishi, qamalishi mumkin emas, qiynoqqa solish va qadr-qimmatni kamsituvchi muomala taqiqlanadi; ushlab turilgan kishi himoyachi yordamidan foydalanish va sudga murojaat qilish huquqiga ega. Aybsizlik prezumpsiyasiga ko‘ra kishi aybi sud hukmi bilan qonuniy kuchga kirgunga qadar aybsiz hisoblanadi. Uy-joy daxlsiz: kishining uyiga qonunda belgilangan asoslarsiz va tartibsiz kirish mumkin emas; shaxsiy hayot, yozishmalar va telefon suhbatlari sir saqlanadi. Har kim mamlakat hududida erkin ko‘chib yurish va yashash joyini tanlash huquqiga ega. Fikr, so‘z va e’tiqod erkinligi hamda vijdon erkinligi – istalgan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysisiga e’tiqod qilmaslik huquqi; majburan diniy e’tiqodni singdirish taqiqlanadi.

Yashash huquqi(o‘lim jazosi2008-yil1-yanvardanbekor qilingan)Shaxsiydaxlsizlik,qiynoqtaqiqlanadiAybsizlikprezumpsiyasiUy-joydaxlsizligiShaxsiy hayot,yozishmalar vatelefonsuhbatlari siriKo‘chib yurishva yashashjoyini tanlashFikr, so‘z,e’tiqod vavijdon erkinligiShaxsiy huquq vaerkinliklar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Guruh suratini yoki sinfdoshingizning ma’lumotini ulashishdan oldin undan so‘rash odobdan ham ko‘proq: shaxsiy hayot va shaxsiy ma’lumotlar hurmat qilinishi kerak, qonun ham ularni himoya qiladi. «Ulashsam bo‘ladimi?» deb so‘rash shu hurmatning kundalik ko‘rinishi.

Kim ishlatadi

Maktab ma’muri o‘quvchilar ro‘yxatini maxfiy saqlaydi, bank xodimi mijoz ma’lumotini oshkor qilmaydi, fotomuxbir portret suratini chop etishdan oldin odatda ruxsat so‘raydi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi safar surat yoki xabarni ulashishdan oldin ishtirokchilardan «Ulashsam bo‘ladimi?» deb so‘rab ko‘ring va javobini hurmat qiling.

Namunalar
Politsiya xodimi kechasi ruxsatsiz birovning uyiga kirmoqchi bo‘lsa, qonunda belgilangan asos va tartib bo‘lishi shart; aks holda uy-joy daxlsizligi buziladi.
Sinfdoshingizning xatini unga aytmasdan o‘qish yozishmalar sirini buzishdir; bu huquqni kattalar ham, bolalar ham hurmat qilishi kerak.
Sinfda faoliyat

«Vaziyat – huquq»: o‘qituvchi vaziyatlarni o‘qiydi (xat o‘qildi; ruxsatsiz ushlab turildi; dinga majburlandi; yashash joyini tanlashga to‘sqinlik qilindi). Juftliklar qaysi huquq buzilganini yozadi.

Mashq
1
Aybsizlik prezumpsiyasi nima?
2
Uy-joy daxlsizligi nimani bildiradi?
3
Quyidagi holatda qaysi huquq buzilgan: ota-onasi bolani o‘z dinini qabul qilishga zo‘rlab majbur qilgan?
4
Nima uchun yozishmalar sirini saqlash shaxsiy hayotni himoya qilishning muhim qismi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi partiya tekshiruviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →