☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Oliy Majlis va uning vakolatlari

Darslar 18 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
18

Oliy Majlis va uning vakolatlari

Darslik: 109–114-betlar
MaqsadOliy Majlisning tuzilishi, palatalari, saylanish tartibi va asosiy vakolatlarini bayon etish.
Yangi so‘zlar
Oliy Majlis · Oliy Majlis (parliament)Qonunchilik palatasi · Legislative ChamberSenat · Senatedeputat · deputy
Tushuntirish

Oliy Majlis – oliy davlat vakillik organi va qonun chiqaruvchi hokimiyat; u ikki palatadan iborat: quyi palata – Qonunchilik palatasi va yuqori palata – Senat. Qonunchilik palatasi 150 nafar deputatdan iborat; ular ko‘ppartiyaviylik asosida saylanadi (saylov tartibi keyingi darslarda). Senat – hududlar vakillik palatasi: 2023-yilgi Konstitutsiyaga ko‘ra u 65 nafar a’zodan iborat – Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 viloyat va Toshkent shahridan to‘rttadan, jami 56 nafar senator mahalliy Kengashlar deputatlarining qo‘shma majlislarida saylanadi, 9 nafari fan, san’at, adabiyot va boshqa sohalarda katta tajribaga ega, alohida xizmat ko‘rsatgan fuqarolar orasidan Prezident tomonidan tayinlanadi (darslikdagi 100 nafarlik tarkib eski tahrirga tegishli). Ikkala palataning vakolat muddati – besh yil; bir kishi bir vaqtda ham deputat, ham senator bo‘la olmaydi. Oliy Majlis vakolatlariga Konstitutsiya va qonunlarni qabul qilish, davlat byudjetini tasdiqlash, soliqlarni joriy etish, referendum o‘tkazish haqida qaror qabul qilish, xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish kiradi. Har bir palataning mutlaq vakolatlari ham bor: masalan, Qonunchilik palatasi o‘z Spikerini saylaydi va Prezident taqdim etgan Bosh vazir nomzodini ko‘rib chiqadi; Senat Prezident taqdimiga binoan Konstitutsiyaviy sud va Oliy sud sudyalarini saylaydi.

Namunalar
Samarqand viloyatidan Senatga to‘rt kishi saylanadi, Buxoro viloyatidan ham to‘rt kishi: har bir hudud teng vakillikka ega – shu uchun Senat hududlar palatasi deyiladi.
Davlat byudjeti qonuni Oliy Majlisda ko‘riladi, shu bois maktab va shifoxonalarni moliyalashtirish masalalari ham parlament nazorati ostida bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Palatalar»: sinf 65 a’zolik Senat tarkibini daftarda hisoblaydi (14 × 4 = 56; 56 + 9 = 65), keyin 150 deputatlik Qonunchilik palatasi bilan Senatning farqlarini jadvalda yozadi.

Mashq
1
Oliy Majlis qaysi palatalardan iborat va ularda nechtadan a’zo bor?
2
Senatning 65 a’zosi qanday tarkib topadi? Hisoblab ko‘rsating.
3
Oliy Majlisning to‘rtta birgalikdagi vakolatini ayting.
4
Nima uchun parlamentning ikki palatasi bo‘lishi qonun sifatiga ta’sir qilishi mumkin?