Oliy Majlis va uning vakolatlari
Oliy Majlis – oliy davlat vakillik organi va qonun chiqaruvchi hokimiyat; u ikki palatadan iborat: quyi palata – Qonunchilik palatasi va yuqori palata – Senat. Qonunchilik palatasi 150 nafar deputatdan iborat; ular ko‘ppartiyaviylik asosida saylanadi (saylov tartibi keyingi darslarda). Senat – hududlar vakillik palatasi: 2023-yilgi Konstitutsiyaga ko‘ra u 65 nafar a’zodan iborat – Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 viloyat va Toshkent shahridan to‘rttadan, jami 56 nafar senator mahalliy Kengashlar deputatlarining qo‘shma majlislarida saylanadi, 9 nafari fan, san’at, adabiyot va boshqa sohalarda katta tajribaga ega, alohida xizmat ko‘rsatgan fuqarolar orasidan Prezident tomonidan tayinlanadi (darslikdagi 100 nafarlik tarkib eski tahrirga tegishli). Ikkala palataning vakolat muddati – besh yil; bir kishi bir vaqtda ham deputat, ham senator bo‘la olmaydi. Oliy Majlis vakolatlariga Konstitutsiya va qonunlarni qabul qilish, davlat byudjetini tasdiqlash, soliqlarni joriy etish, referendum o‘tkazish haqida qaror qabul qilish, xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilish kiradi. Har bir palataning mutlaq vakolatlari ham bor: masalan, Qonunchilik palatasi o‘z Spikerini saylaydi va Prezident taqdim etgan Bosh vazir nomzodini ko‘rib chiqadi; Senat Prezident taqdimiga binoan Konstitutsiyaviy sud va Oliy sud sudyalarini saylaydi.
| Palata | Tarkibi |
|---|---|
| Qonunchilik palatasi (quyi) | 150 deputat |
| Senat (yuqori) – 65 a’zo | 56 senator: Qoraqalpog‘iston, 12 viloyat va Toshkent shahridan to‘rttadan; 9 senator Prezident tayinlaydi |
Davlat byudjetini qabul qilish → Oliy Majlis
Qonun chiqaruvchi hokimiyat: Senat + Qonunchilik palatasi
Hokimiyat tarmoqlari bir-birini cheklab turadi va bir-birining ishiga aralashmaydi
Maktab gazetasi chiqishidan oldin ikkinchi o‘quvchi matnni qayta o‘qib, birinchi o‘quvchi ko‘rmagan xatolarni topadi. Ikki palatali parlamentda ham qonun loyihasi ikkinchi marta ko‘rib chiqiladi (bu taqqoslash).
Muharrir matnni ikkinchi marta o‘qiydi, parlament muxbiri palatalarning muhokamasini yoritadi, deputat yordamchisi loyihani tayyorlashda qatnashadi.
Yozgan bir matnni sinfdoshingiz bilan almashing: har biringiz bittadan yaxshilash mumkin bo‘lgan joyni topsin.
«Palatalar»: sinf 65 a’zolik Senat tarkibini daftarda hisoblaydi (14 × 4 = 56; 56 + 9 = 65), keyin 150 deputatlik Qonunchilik palatasi bilan Senatning farqlarini jadvalda yozadi.