ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

O‘zbekiston Respublikasining sud tizimi

Darslar 24 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
24

O‘zbekiston Respublikasining sud tizimi

Darslik: 138–144-betlar
MaqsadSud hokimiyatining o‘rnini, sud tizimi tuzilishini va sudlarning ixtisoslashuvini bayon etish.
Yangi so‘zlar
odil sudlov · administration of justicesud tizimi · judicial systembirinchi instansiya · court of first instanceKonstitutsiyaviy sud · Constitutional Court
Tushuntirish

Sud – odil sudlovni amalga oshiradigan yagona davlat hokimiyati organi: sudyalar qaror va hukmlarini davlat nomidan chiqaradi, ular hamma uchun, shu jumladan davlat organlari uchun ham majburiy. Sudlarning asosiy vazifasi – inson huquqlari va erkinliklarini, tashkilotlarning qonuniy manfaatlarini himoya qilish, qonun ustuvorligi va adolatni ta’minlash. O‘zbekistonda sud tizimiga Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyat va Toshkent shahar sudlari, tuman (shahar) sudlari kiradi; ishlar turiga ko‘ra ular fuqarolik, jinoyat, iqtisodiy va ma’muriy sudlarga ixtisoslashgan, harbiy sudlar ham bor. Favqulodda sudlar tuzish mumkin emas. Ishni birinchi ko‘rgan sud – birinchi instansiya; uning qaroridan yuqori sudga apellatsiya yoki kassatsiya tartibida shikoyat qilish mumkin. Konstitutsiyaviy sud konkret shaxslar o‘rtasidagi ishni emas, hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini ko‘radi. Sud ishlari davlat tilida, qoraqalpoq tilida yoki hududda ko‘pchilik so‘zlashadigan tilda yuritiladi, tilni bilmaydigan ishtirokchiga tarjimon beriladi.

KonstitutsiyaviysudOliy sudQoraqalpog‘istonRespublikasi,viloyat vaToshkent shaharsudlariTuman (shahar)sudlariIxtisoslashgan:fuqarolik,jinoyat,iqtisodiy,ma’muriy; harbiysudlarSud tizimi
QonunchiqaruvchihokimiyatOliy MajlisIjro etuvchihokimiyatPrezident vaHukumatSud hokimiyatiSudlarFuqarolik yoki jinoyat ishini ko‘rish

Fuqarolik yoki jinoyat ishini ko‘rish → Sudlar

Sud hokimiyati: Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud…

Hokimiyat tarmoqlari bir-birini cheklab turadi va bir-birining ishiga aralashmaydi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Poliklinikada bolalar, ko‘z va suyak bo‘limlari alohida ishlaydi va bemor tegishli bo‘limga yo‘naltiriladi. Sudlar ham ixtisoslashgan: turli ishlar tegishli sudga yo‘naltiriladi (bu taqqoslash).

Kim ishlatadi

Sud kotibi ishni tegishli sudga yo‘naltiradi, murojaatlarni qabul qiluvchi xodim murojaatni to‘g‘ri idoraga yuboradi, huquq o‘qituvchisi sudlar turlarini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kasalxona, bank yoki ofis eshiklaridagi bo‘lim nomlarini o‘ylab, ixtisoslashuv nima uchun vaqtni tejashini bir gapda yozing.

Namunalar
NizoQaysi sud
Qarz bo‘yicha nizoFuqarolik ishlari bo‘yicha sud
Korxonalar o‘rtasidagi shartnoma bahsiIqtisodiy sud
Mansabdor harakatidan shikoyatMa’muriy sud
Qarz bo‘yicha nizoni fuqarolik ishlari bo‘yicha sud, korxonalar o‘rtasidagi shartnoma bahsini iqtisodiy sud, mansabdor harakatidan shikoyatni ma’muriy sud ko‘radi.
Tuman sudi hukmi bilan rozi bo‘lmagan tomon yuqori turuvchi sudga shikoyat berishi mumkin; bu apellatsiya yoki kassatsiya yo‘li.
Sinfda faoliyat

«Qaysi sud?»: o‘qituvchi vaziyatlar o‘qiydi (o‘g‘irlik; ish haqi nizosi; hokim qaroriga shikoyat; qonun Konstitutsiyaga mosligi). Sinf sud turini topadi.

Mashq
1
Sud hokimiyatining asosiy vazifasi nima?
2
O‘zbekistonda sudlar ishlar turi bo‘yicha qanday ixtisoslashgan?
3
Konstitutsiyaviy sud boshqa sudlardan nimasi bilan farq qiladi?
4
Nima uchun favqulodda sudlar tuzish taqiqlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov hisobi: davom etamizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →