ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Davlat hokimiyatining tashkil etilishi

Darslar 17 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
17

O‘zbekiston Respublikasida davlat hokimiyatining tashkil etilishi

Darslik: 105–108-betlar
MaqsadDavlat hokimiyatining tashkil etilishini, hokimiyat tarmoqlari va ularning o‘zaro tiyib turish usullarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
hokimiyat · power (authority)qonun chiqaruvchi hokimiyat · legislative powerijro etuvchi hokimiyat · executive powersud hokimiyati · judicial power
Tushuntirish

Hokimiyat – odamlarning xulq-atvoriga ta’sir ko‘rsatish va qarorlarni bajartirish imkoniyati; demokratik davlatda u qonunga tayanadi va xalq manfaatiga xizmat qiladi. Konstitutsiyaga ko‘ra xalq davlat hokimiyatining yagona manbayi; hech kim, hech bir guruh yoki tashkilot davlat hokimiyatini o‘zlashtirib ololmaydi. Davlat hokimiyati hokimiyatlar bo‘linishi prinsipi asosida uch tarmoqqa bo‘linadi: qonun chiqaruvchi (Oliy Majlis), ijro etuvchi (Vazirlar Mahkamasi va mahalliy ijro organlari) va sud hokimiyati (sudlar). Prezident – davlat boshlig‘i, u davlat organlarining kelishilgan ishlashini ta’minlaydi. Tarmoqlar bir-birini tiyib turadi: Oliy Majlis qonun chiqaradi va byudjetni tasdiqlaydi, Prezident qonunni imzolaydi yoki e’tiroz bilan qaytaradi, Konstitutsiyaviy sud hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini tekshiradi, sudlar mustaqil bo‘lib faqat qonunga bo‘ysunadi.

Xalq – hokimiyatning yagona manbayi
TarmoqOrgan / vazifa
Qonun chiqaruvchiOliy Majlis
Ijro etuvchiVazirlar Mahkamasi va mahalliy ijro organlari
SudSudlar
PrezidentDavlat boshlig‘i; organlarning kelishilgan ishlashini ta’minlaydi
QonunchiqaruvchihokimiyatOliy MajlisIjro etuvchihokimiyatPrezident vaHukumatSud hokimiyatiSudlarQonun qabul qilish

Qonun qabul qilish → Oliy Majlis

Qonun chiqaruvchi hokimiyat: Senat + Qonunchilik palatasi

Hokimiyat tarmoqlari bir-birini cheklab turadi va bir-birining ishiga aralashmaydi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Faraz qiling, maktab kassa qutisi ikkita kalit bilan ochiladi va kalitlar ikki turli kishida: bitta odam yolg‘iz ocha olmaydi. Davlat hokimiyati bo‘linishi ham o‘zaro nazorat g‘oyasiga tayanadi (bu taqqoslash).

Kim ishlatadi

Hisobchi moliyaviy hujjatni ikkinchi imzo bilan tasdiqlaydi, auditor hisobotni tekshiradi, maktab kengashi xazinachisi xarajatlarni yozib boradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab yoki to‘garakdagi bir ishni o‘ylab toping, unda biri tanlaydi, ikkinchisi tekshiradi, va bu nima uchun foydali ekanini bir gapda yozing.

Namunalar
Oliy Majlis qabul qilgan qonunni Prezident e’tirozi bilan qaytarsa, qonun qayta ko‘rib chiqiladi: bu qonun chiqaruvchi va davlat boshlig‘i o‘rtasidagi o‘zaro tiyib turish usuli.
Hukumat qarori Konstitutsiyaga zid deb topilsa, Konstitutsiyaviy sud uning amal qilmasligini aniqlaydi – sud tarmog‘i ijro tarmog‘ini cheklaydi.
Sinfda faoliyat

«Uch kalit»: o‘quvchilar uchta rangli kartochka (qonun, ijro, sud) bilan ishlaydi. O‘qituvchi vaziyat o‘qiydi, sinf qaysi tarmoq vakolatiga kirishini ko‘rsatadi va bir-birini tiyib turish usulini topadi.

Mashq
1
Davlat hokimiyati qanday tarmoqlarga bo‘linadi va ularni qaysi organlar amalga oshiradi?
2
Prezident davlat hokimiyati tizimida qanday o‘rin tutadi?
3
Bir tarmoqning boshqasini tiyib turishiga ikkita misol keltiring.
4
Nima uchun hokimiyatni bir shaxs yoki guruh egallab olishi demokratiyaga zid?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi norozi mijozHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →