O‘zbekiston Respublikasida davlat hokimiyatining tashkil etilishi
Hokimiyat – odamlarning xulq-atvoriga ta’sir ko‘rsatish va qarorlarni bajartirish imkoniyati; demokratik davlatda u qonunga tayanadi va xalq manfaatiga xizmat qiladi. Konstitutsiyaga ko‘ra xalq davlat hokimiyatining yagona manbayi; hech kim, hech bir guruh yoki tashkilot davlat hokimiyatini o‘zlashtirib ololmaydi. Davlat hokimiyati hokimiyatlar bo‘linishi prinsipi asosida uch tarmoqqa bo‘linadi: qonun chiqaruvchi (Oliy Majlis), ijro etuvchi (Vazirlar Mahkamasi va mahalliy ijro organlari) va sud hokimiyati (sudlar). Prezident – davlat boshlig‘i, u davlat organlarining kelishilgan ishlashini ta’minlaydi. Tarmoqlar bir-birini tiyib turadi: Oliy Majlis qonun chiqaradi va byudjetni tasdiqlaydi, Prezident qonunni imzolaydi yoki e’tiroz bilan qaytaradi, Konstitutsiyaviy sud hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini tekshiradi, sudlar mustaqil bo‘lib faqat qonunga bo‘ysunadi.
| Tarmoq | Organ / vazifa |
|---|---|
| Qonun chiqaruvchi | Oliy Majlis |
| Ijro etuvchi | Vazirlar Mahkamasi va mahalliy ijro organlari |
| Sud | Sudlar |
| Prezident | Davlat boshlig‘i; organlarning kelishilgan ishlashini ta’minlaydi |
Qonun qabul qilish → Oliy Majlis
Qonun chiqaruvchi hokimiyat: Senat + Qonunchilik palatasi
Hokimiyat tarmoqlari bir-birini cheklab turadi va bir-birining ishiga aralashmaydi
Faraz qiling, maktab kassa qutisi ikkita kalit bilan ochiladi va kalitlar ikki turli kishida: bitta odam yolg‘iz ocha olmaydi. Davlat hokimiyati bo‘linishi ham o‘zaro nazorat g‘oyasiga tayanadi (bu taqqoslash).
Hisobchi moliyaviy hujjatni ikkinchi imzo bilan tasdiqlaydi, auditor hisobotni tekshiradi, maktab kengashi xazinachisi xarajatlarni yozib boradi.
Maktab yoki to‘garakdagi bir ishni o‘ylab toping, unda biri tanlaydi, ikkinchisi tekshiradi, va bu nima uchun foydali ekanini bir gapda yozing.
«Uch kalit»: o‘quvchilar uchta rangli kartochka (qonun, ijro, sud) bilan ishlaydi. O‘qituvchi vaziyat o‘qiydi, sinf qaysi tarmoq vakolatiga kirishini ko‘rsatadi va bir-birini tiyib turish usulini topadi.