Inson va fuqarolarning asosiy huquqlari va erkinliklari
Konstitutsiya inson huquq va erkinliklarini tan olish, ularga rioya etish va ularni himoya qilishni davlatning majburiyati deb belgilaydi: davlat insonga xizmat qiladi. Huquqlar odatda beshta guruhga bo‘linadi: shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar; yangi tahrirda, masalan, qulay atrof-muhit huquqi ham alohida e’tirof etilgan. Konstitutsiyada mustahkamlangan huquqlar daxlsiz: ulardan hech kim sud qarorisiz mahrum eta olmaydi va ular faqat qonunga asoslanib, boshqalarning huquqlari yoki xavfsizlikni himoya qilish uchun cheklanishi mumkin. Barcha fuqarolar qonun oldida teng; jinsi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodi yoki ijtimoiy mavqeiga ko‘ra imtiyoz berish yoki cheklash – diskriminatsiya – taqiqlanadi. Xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar ham asosiy huquqlardan foydalanadi, lekin saylov huquqi va harbiy xizmat burchi fuqarolarga tegishli.
Sport zali jadvali har bir sinfga navbat beradi, sinfdagi o‘quvchilar kimligiga qaramay, hamma uchun bir xil qoida bilan. Inson huquqlarida ham teng munosabat shunga o‘xshaydi (bu taqqoslash): odamlarga kimligiga qarab emas, umumiy qoida bo‘yicha munosabat qilinadi.
Maktab ma’muri jadvalni adolatli tuzadi, ishga qabul bo‘limi xodimi nomzodlarni bir xil mezon bilan baholaydi, inson huquqlari tadqiqotchisi tenglik holatlarini o‘rganadi.
Maktabda bir xil qoida hamma uchun qo‘llanadigan bitta holatni (navbat, jadval, mezon) toping va uni bir gap bilan daftaringizga yozing.
| Huquq/burch | Fuqaro | Xorijiy fuqaro |
|---|---|---|
| Asosiy huquqlar, sud himoyasi | Ha | Ha |
| Saylov huquqi, harbiy xizmat burchi | Ha | Yo‘q |
«Huquq yoki erkinlik?»: o‘qituvchi iboralar o‘qiydi (yashash, so‘z erkinligi, mulk, saylash, ta’lim, tibbiy yordam). Sinf har birini «shaxsiy», «siyosiy», «iqtisodiy-ijtimoiy» yoki «madaniy» guruhga ajratadi.