Davlat tuzilishi va Qoraqalpog‘iston

Davlat tuzilishi shakli markaziy va mahalliy hokimiyat munosabatlarini belgilaydi. Unitar davlatda yagona konstitutsiya, qonunlar, fuqarolik, pul tizimi va armiya bo‘ladi; federatsiyada a’zolar (shtat, respublika) o‘z organlariga ega; konfederatsiya – suveren davlatlarning muayyan maqsadli ittifoqi. O‘zbekiston unitar davlat, lekin unda federativ tuzilishning ayrim belgilari ham bor: tarkibida suveren Qoraqalpog‘iston Respublikasi mavjud. Uning tarkibiga Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 ta viloyat va Toshkent shahri kiradi; viloyatlar tumanlar va shaharlarga, ular shaharchalar, qishloqlar, ovullar va mahallalarga bo‘linadi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi – O‘zbekiston tarkibidagi suveren respublika: unda o‘z Konstitutsiyasi (1993-yilda qabul qilingan, O‘zbekiston Konstitutsiyasiga zid bo‘lmaydi), parlamenti – Jo‘qorg‘i Kenges, hukumati, sudlari va davlat ramzlari bor. Qoraqalpog‘iston fuqarolari bir vaqtda O‘zbekiston fuqarolaridir; O‘zbekiston qonunlari uning hududida ham majburiy. 2023-yilgi Konstitutsiyaga ko‘ra Qoraqalpog‘iston o‘z ma’muriy-hududiy tuzilishi masalalarini mustaqil hal etadi, uning hududi va chegaralari uning roziligisiz o‘zgartirilmaydi, u Qoraqalpog‘iston xalqining umumiy referendumi asosida O‘zbekiston tarkibidan ajralib chiqish huquqiga ega. Ikki respublika munosabatlari Konstitutsiya doirasidagi shartnoma va bitimlar bilan tartibga solinadi, ular o‘rtasidagi nizolar murosaga keltiruvchi vositalar bilan hal etiladi.