☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Sud faoliyatini tashkil etish

Darslar 25 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
25

O‘zbekiston Respublikasi sud organlari ish faoliyatini tashkil etish

Darslik: 145–149-betlar
MaqsadOdil sudlovning asosiy tamoyillarini, sudyaning maqomini va aybsizlik prezumpsiyasi, himoyaga bo‘lgan huquqni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
sudya · judgeoshkoralik · openness (publicity)tortishuv · adversarial procedureapellatsiya · appeal
Tushuntirish

Odil sudlov qonuniylik, xolislik, ishning har tomonlama va to‘liq ko‘rilishi, qonun oldida hammaning tengligi, oshkoralik tamoyillariga asoslanadi. Faqat sud shaxsni jinoyat sodir etishda aybdor deb topishi va jazo tayinlashi mumkin; hukm qonuniy kuchga kirguniga qadar shaxs aybsiz hisoblanadi (aybsizlik prezumpsiyasi). Sudda ayblanuvchiga himoyalanish uchun barcha sharoit yaratiladi, u advokat yordamidan foydalanishi mumkin; tomonlar o‘z fikr va dalillarini taqdim etadi va sud qarori ustidan yuqori sudga shikoyat qilish mumkin. Sudyalar mustaqil, faqat qonunga bo‘ysunadi, ularning ishiga aralashish taqiqlanadi va aralashish javobgarlikka olib keladi; sudyaning shaxsi daxlsiz. Sudya bo‘lish uchun qonunda belgilangan yosh, oliy yuridik ma’lumot, yuridik soha staji va malaka imtihoni talab etiladi; sudya deputat bo‘la olmaydi, siyosiy partiya a’zosi bo‘lmaydi va haq to‘lanadigan boshqa ish bilan shug‘ullana olmaydi. Sudyalar tayinlanishi va ularning mustaqilligiga rioya etilishi Sudyalar oliy kengashi bilan bog‘liq.

Namunalar
Ayblanuvchi o‘zini himoya qilish uchun advokatdan foydalanishi va guvohlarga savol berishi mumkin; bu ayblanuvchi himoya huquqining amalga oshishi.
Sudya qarindoshi ishtirok etayotgan ishni ko‘rmasligi kerak – xolislik tamoyili buzilmasligi uchun.
Sinfda faoliyat

«Sud majlisi»: rollar – sudya, prokuror, advokat, ayblanuvchi, guvoh. Xayoliy kichik ish (maktab inventarini buzish) ko‘riladi; kuzatuvchilar xolislik, tenglik va himoya huquqiga rioya etilganini baholaydi.

Mashq
1
Aybsizlik prezumpsiyasi nima va nima uchun kerak?
2
Odil sudlovning uchta tamoyilini ayting.
3
Sudya bo‘lish uchun qanday talablar qo‘yiladi?
4
Nima uchun sudya siyosiy partiya a’zosi bo‘la olmaydi?