O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlari
Prokuratura so‘zi lotincha «procurare» – g‘amxo‘rlik qilmoq so‘zidan olingan. Prokuratura organlari qonunlarning bir xil va to‘g‘ri bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, jinoyatlarga qarshi kurashda ishtirok etadi va sudda davlat ayblovchisi sifatida chiqadi. U sud tizimiga kirmaydi: ayblaydi yoki nazorat qiladi, hukm chiqarmaydi. Prokuratura markazlashgan tizim bo‘lib, uni Bosh prokuror boshqaradi; quyi prokurorlar yuqori prokurorga bo‘ysunadi. Qonun buzilishini aniqlaganida prokuror protest keltirishi, taqdimnoma, qaror yoki ogohlantirish chiqarishi mumkin. Prokurorlar xolis bo‘lishi uchun siyosiy partiya a’zosi bo‘lolmaydi va tadbirkorlik bilan shug‘ullana olmaydi. Bosh prokurorni lavozimga qo‘yishda Prezident va Senat ishtirok etadi.
| Vazifalari | Qonunlar bajarilishi ustidan nazorat; Jinoyatlarga qarshi kurashda ishtirok; Sudda davlat ayblovchisi |
|---|---|
| Vositalari | Protest, taqdimnoma, qaror, ogohlantirish |
| Tuzilishi | Markazlashgan, Bosh prokuror boshqaradi; Sud tizimiga kirmaydi |
Maktab turnirida nazoratchi qoidalar to‘g‘ri qo‘llanishini kuzatadi va e’tiroz bildira oladi; yakuniy qarorni esa hakamlar hay’ati chiqaradi. Prokuratura ham qonunlar bajarilishini kuzatadi (bu taqqoslash).
Xavfsizlik inspektori talablar bajarilishini tekshiradi, avtobus nazoratchisi chiptalarni tekshiradi, sport inspektori qoidalarga rioya qilinishini kuzatadi.
Eslab ko‘ring: yaqinda kimdir sizning qoidaga rioya qilganingizni tekshirdimi (chipta, imtihon, o‘yin)? U qaror chiqardimi yoki faqat kuzatib, boshqalarga xabar berdimi? Bir-ikki gapda yozing.
«Kim kim?»: ro‘yxat – hukm chiqaradi, ayblovni qo‘llab-quvvatlaydi, qonun ijrosini nazorat qiladi, himoya qiladi. Har bir ishni sudya, prokuror yoki advokatga moslab, jadval tuzing.