☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Fuqarolarning konstitutsiyaviy burchlari

Darslar 12 · 1 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
12

O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining konstitutsiyaviy burchlari

Darslik: 74–81-betlar
MaqsadFuqarolarning konstitutsiyaviy burchlarini sanash va ularning huquqlar bilan o‘zaro bog‘liqligini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
burch · dutysoliq · taxharbiy xizmat · military servicetarixiy meros · historical heritage
Tushuntirish

Huquq bilan burch bir-biridan ajralmas: davlat inson huquqlarini kafolatlasa, fuqaro ham o‘z burchlarini bajaradi. Asosiy burchlar: Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilish, boshqalarning huquq, erkinlik va qadr-qimmatini hurmat qilish; qonun bilan belgilangan soliqlar va yig‘imlarni to‘lash; Vatanni himoya qilish va qonunda belgilangan tartibda harbiy xizmatni o‘tash; atrof-muhitni, tarixiy va madaniy merosni asrash. Ota-onalar farzandlarini tarbiyalashga, voyaga yetgan farzandlar esa ota-onalariga g‘amxo‘rlik qilishga majbur. Umumiy o‘rta ta’lim olish ham majburiy bo‘lib, bolaning ta’lim olishini ta’minlash ota-onaning burchidir. Burchlar jazo uchun emas, jamiyat va davlat barqarorligi hamda hamma huquqini ta’minlash uchun kerak: masalan, to‘langan soliqlardan maktab, shifoxona va yo‘llar moliyalashtiriladi.

Namunalar
Soliq to‘lash – burch: do‘kon egasi daromadidan qonunga ko‘ra soliq to‘lasa, bu mablag‘ davlat byudjetiga tushadi va umumiy ehtiyojlarga sarflanadi.
Daraxt kesishga ruxsat so‘ragan korxona qonunni bajarib atrof-muhitni asrash burchiga amal qiladi; bola esa bog‘da gul-giyohni ezmaslik orqali shu burchni kichik darajada bajaradi.
Sinfda faoliyat

«Huquq-burch juftligi»: guruhlar kartochkalarni juftlaydi (ta’lim huquqi – o‘qish burchi; mulk huquqi – soliq burchi; xavfsizlik huquqi – qonunga rioya burchi).

Mashq
1
Fuqaroning konstitutsiyaviy burchlaridan beshtasini sanang.
2
Ota-ona va farzandning o‘zaro konstitutsiyaviy burchlari qanday?
3
Soliqlar qayerga sarflanadi? Ikki misol keltiring.
4
Nima uchun burchlarni bajarmasdan huquqlardan to‘liq foydalanib bo‘lmaydi?