ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Konstitutsiyaviy huquq asoslari

Konstitutsiya va konstitutsiyaviy huquq

Darslar 1–2 · 2 ta dars · G. M. Tansikbayeva, V. A. Kostetskiy. Konstitutsiyaviy huquq asoslari, 9-sinf (A. X. Saidov umumiy tahririda), tuzatilgan va to‘ldirilgan 8-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
2

Konstitutsiyaviy huquq

Darslik: 5–11-betlar
MaqsadKonstitutsiya va konstitutsiyaviy huquqni farqlash, huquq tarmoqlari tizimidagi o‘rnini va normativ hujjatlar tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
huquq · law (system of rules)konstitutsiyaviy huquq · constitutional lawhuquq tarmog‘i · branch of lawnormativ-huquqiy hujjat · normative legal act
Tushuntirish

«Konstitutsiya» so‘zi lotincha «constitutio» – «belgilash», «tuzilish» so‘zidan olingan. Huquq – davlat belgilagan va uning majburlov kuchi bilan himoya qilinadigan, hamma uchun majburiy xulq-atvor qoidalari tizimi. Huquq tarmoqlari (fuqarolik, mehnat, oila, jinoyat, ma’muriy va boshqalar) ichida konstitutsiyaviy huquq yetakchi o‘rinda turadi, chunki boshqa barcha tarmoqlar uning asosiga tayanadi. Konstitutsiya – konstitutsiyaviy huquqning asosiy manbayi; lekin bu tarmoq manbalariga Saylov kodeksi, «Sudlar to‘g‘risida»gi qonun kabi boshqa hujjatlar ham kiradi. Hujjatlar tartibi: eng yuqorida Konstitutsiya, undan keyin qonunlar, Prezident farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, so‘ng vazirlik va mahalliy organlar hujjatlari. Quyi hujjat yuqoridagisiga zid bo‘la olmaydi.

DarajaHujjat (yuridik kuchi kamayib boradi)
1Konstitutsiya
2Qonunlar
3Prezident farmon va qarorlari
4Vazirlar Mahkamasi qarorlari
5Vazirlik va mahalliy organlar hujjatlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda kutubxona, sport zali va laboratoriyaning har birida o‘z qoidalari bor, lekin hammasi maktab nizomiga zid bo‘lmasligi kerak. Huquq ham sohalarga bo‘linadi (fuqarolik, mehnat va boshqalar), ularning ustida esa asosiy qonun turadi. Bu taqqoslash.

Kim ishlatadi

Sud kotibi hujjatni tegishli sohaga yo‘naltiradi, huquq o‘qituvchisi sohalarni tushuntiradi, kutubxonachi huquqiy kitoblarni sohalar bo‘yicha joylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror qoidani tanlang (masalan, kutubxonada yoki avtobusda) va uni kim belgilagani hamda qaysi kattaroq qoidaga zid bo‘lmasligi kerakligini ikki gapda yozing.

Namunalar
Fuqarolik huquqi– mulk vashartnomalarMehnat huquqi –ishmunosabatlariKonstitutsiya:mulk va mehnathuquqlari
Fuqarolik huquqi mulk va shartnomalarni, mehnat huquqi ish munosabatlarini tartibga soladi; ularning ikkalasi ham Konstitutsiyadagi mulk va mehnat huquqlariga tayanadi.
Vazirlik chiqargan yo‘riqnoma qonunga zid bo‘lsa, qonun ustun bo‘ladi, chunki qonun yuridik kuchi bo‘yicha yo‘riqnomadan yuqori turadi.
Sinfda faoliyat

«Piramida»: sinf doskada hujjatlar piramidasini chizadi. Guruhlarga kartochkalar beriladi (Konstitutsiya, qonun, Prezident farmoni, hokim qarori, vazirlik buyrug‘i) va ularni to‘g‘ri pog‘onaga joylashtiradilar.

Mashq
1
Konstitutsiya bilan konstitutsiyaviy huquq o‘rtasidagi farq nimada?
2
Huquq tarmoqlaridan beshtasini sanang.
3
Quyidagilarni yuridik kuchi kamayib borishi bo‘yicha joylashtiring: hokim qarori, Konstitutsiya, qonun, Prezident farmoni.
4
Nima uchun konstitutsiyaviy huquq huquqning yetakchi tarmog‘i hisoblanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQaysi g‘oya bilan boshlaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →