Konstitutsiyaviy huquq
«Konstitutsiya» so‘zi lotincha «constitutio» – «belgilash», «tuzilish» so‘zidan olingan. Huquq – davlat belgilagan va uning majburlov kuchi bilan himoya qilinadigan, hamma uchun majburiy xulq-atvor qoidalari tizimi. Huquq tarmoqlari (fuqarolik, mehnat, oila, jinoyat, ma’muriy va boshqalar) ichida konstitutsiyaviy huquq yetakchi o‘rinda turadi, chunki boshqa barcha tarmoqlar uning asosiga tayanadi. Konstitutsiya – konstitutsiyaviy huquqning asosiy manbayi; lekin bu tarmoq manbalariga Saylov kodeksi, «Sudlar to‘g‘risida»gi qonun kabi boshqa hujjatlar ham kiradi. Hujjatlar tartibi: eng yuqorida Konstitutsiya, undan keyin qonunlar, Prezident farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, so‘ng vazirlik va mahalliy organlar hujjatlari. Quyi hujjat yuqoridagisiga zid bo‘la olmaydi.
| Daraja | Hujjat (yuridik kuchi kamayib boradi) |
|---|---|
| 1 | Konstitutsiya |
| 2 | Qonunlar |
| 3 | Prezident farmon va qarorlari |
| 4 | Vazirlar Mahkamasi qarorlari |
| 5 | Vazirlik va mahalliy organlar hujjatlari |
Maktabda kutubxona, sport zali va laboratoriyaning har birida o‘z qoidalari bor, lekin hammasi maktab nizomiga zid bo‘lmasligi kerak. Huquq ham sohalarga bo‘linadi (fuqarolik, mehnat va boshqalar), ularning ustida esa asosiy qonun turadi. Bu taqqoslash.
Sud kotibi hujjatni tegishli sohaga yo‘naltiradi, huquq o‘qituvchisi sohalarni tushuntiradi, kutubxonachi huquqiy kitoblarni sohalar bo‘yicha joylaydi.
Biror qoidani tanlang (masalan, kutubxonada yoki avtobusda) va uni kim belgilagani hamda qaysi kattaroq qoidaga zid bo‘lmasligi kerakligini ikki gapda yozing.
«Piramida»: sinf doskada hujjatlar piramidasini chizadi. Guruhlarga kartochkalar beriladi (Konstitutsiya, qonun, Prezident farmoni, hokim qarori, vazirlik buyrug‘i) va ularni to‘g‘ri pog‘onaga joylashtiradilar.