Eron, Afg‘oniston, Pokiston Islom Respublikalari
Eron Janubi-g‘arbiy Osiyoda, maydoni taxminan 1,65 mln km², aholisi taxminan 90 mln kishi, poytaxti — Tehron. U Kaspiy dengizi, Fors va Ummon qo‘ltiqlari orasida joylashgan, shu sababli janubiy va shimoliy yo‘llarni bog‘laydi. Eron teokratik respublika: davlat rahbari — Oliy rahbar (diniy yetakchi), prezident esa hukumatni boshqaradi. Relyefi tog‘ tizmalari (Elburs, Zagros) va ular orasidagi qurg‘oqchil botiqlardan iborat; Kaspiy bo‘yida nam iqlim va o‘rmonlar bor. Neft va gaz zaxiralari dunyoda eng kattalar qatorida, shuningdek mis va temir qazib olinadi. Aholining katta qismi shaharlarda yashaydi (taxminan 75 %), forslar ko‘pchilik, ozarbayjonlar, kurdlar, arablar va turkmanlar ham bor; gilam to‘qish va qora ikra mashhur. Afg‘oniston Janubiy, Markaziy va G‘arbiy Osiyo tutashgan joyda, okeanga chiqmaydi; maydoni taxminan 650 ming km², aholisi taxminan 40 mln kishi, poytaxti — Kobul. 2021-yildan beri hokimiyat Tolibon harakatining qo‘lida, ko‘pchilik davlatlar uni hali rasman tan olmagan. Mamlakatning katta qismi Hindukush tog‘laridan iborat, zilzilalar tez-tez bo‘ladi, ko‘mir, mis, temir kabi boyliklar kam o‘zlashtirilgan. Aholi tez ko‘payadi, shaharlarda to‘rtdan bir qismi yashaydi; pushtunlar, tojiklar, o‘zbeklar, xazorlar va boshqalar bor, iqtisodiyoti sust agrar bo‘lib, sug‘orma dehqonchilik va qorako‘l asosiy; sanoati kam, xalqaro yordamga muhtoj. Pokiston Janubiy Osiyoda, Arabiston dengiziga chiqadi; maydoni taxminan 800 ming km², aholisi taxminan 240 mln kishi — dunyoda eng ko‘p aholili beshta davlatdan biri; poytaxti — Islomobod, eng yirik shahri — Karachi. Mamlakat parlament respublikasi va federatsiya; Kashmir masalasida Hindiston bilan kelishmovchilik mavjud. Hind daryosi vodiysi dehqonchilik markazi: bug‘doy, sholi, paxta, shakarqamish. Sanoatda to‘qimachilik yetakchi, eksportda gazlama va kiyim muhim.
Tog‘lar orasidan yo‘l odatda eng past joy, ya’ni dovon orqali o‘tadi. Qadimdan karvonlar va savdogarlar shu dovonlardan foydalangan, bugun ham yo‘l va tunnellar ko‘pincha o‘sha yo‘nalishni takrorlaydi. Relyef yo‘l yo‘nalishini belgilaydi.
Yo‘l muhandisi dovonda yo‘l loyihalaydi, yuk haydovchisi marshrutni tanlaydi, savdo tarixchisi qadimiy yo‘llarni o‘rganadi.
Fizik xaritada (yoki rasmda) tog‘ orasidagi past joyni toping va yo‘l nega aynan shu yerdan o‘tishini bir gapda yozing.
| Davlat | Xususiyati |
|---|---|
| Eron | neft va gaz, shaharlashgan |
| Afg‘oniston | tog‘li, dengizga chiqishi yo‘q, sanoati kam |
| Pokiston | Hind vodiysi dehqonchiligi, to‘qimachilik |
Xaritada uchala davlat, ularning poytaxtlari, Elburs, Zagros, Hindukush, Hind daryosi, Fors qo‘ltig‘i va Karachini belgilang; qaysi biri okeanga chiqmasligini yozing.