ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Turkiya, Eron, Afg‘oniston va Pokiston

Darslar 40–41 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
41

Eron, Afg‘oniston, Pokiston Islom Respublikalari

Darslik: 113–117-betlar
MaqsadEron, Afg‘oniston va Pokistonning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotini taqqoslash.
Yangi so‘zlar
teokratik respublika · theocratic republicHind vodiysi · the Indus valleyFors qo‘ltig‘i · the Persian Gulfqorako‘l · karakul
Tushuntirish

Eron Janubi-g‘arbiy Osiyoda, maydoni taxminan 1,65 mln km², aholisi taxminan 90 mln kishi, poytaxti — Tehron. U Kaspiy dengizi, Fors va Ummon qo‘ltiqlari orasida joylashgan, shu sababli janubiy va shimoliy yo‘llarni bog‘laydi. Eron teokratik respublika: davlat rahbari — Oliy rahbar (diniy yetakchi), prezident esa hukumatni boshqaradi. Relyefi tog‘ tizmalari (Elburs, Zagros) va ular orasidagi qurg‘oqchil botiqlardan iborat; Kaspiy bo‘yida nam iqlim va o‘rmonlar bor. Neft va gaz zaxiralari dunyoda eng kattalar qatorida, shuningdek mis va temir qazib olinadi. Aholining katta qismi shaharlarda yashaydi (taxminan 75 %), forslar ko‘pchilik, ozarbayjonlar, kurdlar, arablar va turkmanlar ham bor; gilam to‘qish va qora ikra mashhur. Afg‘oniston Janubiy, Markaziy va G‘arbiy Osiyo tutashgan joyda, okeanga chiqmaydi; maydoni taxminan 650 ming km², aholisi taxminan 40 mln kishi, poytaxti — Kobul. 2021-yildan beri hokimiyat Tolibon harakatining qo‘lida, ko‘pchilik davlatlar uni hali rasman tan olmagan. Mamlakatning katta qismi Hindukush tog‘laridan iborat, zilzilalar tez-tez bo‘ladi, ko‘mir, mis, temir kabi boyliklar kam o‘zlashtirilgan. Aholi tez ko‘payadi, shaharlarda to‘rtdan bir qismi yashaydi; pushtunlar, tojiklar, o‘zbeklar, xazorlar va boshqalar bor, iqtisodiyoti sust agrar bo‘lib, sug‘orma dehqonchilik va qorako‘l asosiy; sanoati kam, xalqaro yordamga muhtoj. Pokiston Janubiy Osiyoda, Arabiston dengiziga chiqadi; maydoni taxminan 800 ming km², aholisi taxminan 240 mln kishi — dunyoda eng ko‘p aholili beshta davlatdan biri; poytaxti — Islomobod, eng yirik shahri — Karachi. Mamlakat parlament respublikasi va federatsiya; Kashmir masalasida Hindiston bilan kelishmovchilik mavjud. Hind daryosi vodiysi dehqonchilik markazi: bug‘doy, sholi, paxta, shakarqamish. Sanoatda to‘qimachilik yetakchi, eksportda gazlama va kiyim muhim.

TehronKobulIslomobodKarachiEronPokistonAfg‘oniston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tog‘lar orasidan yo‘l odatda eng past joy, ya’ni dovon orqali o‘tadi. Qadimdan karvonlar va savdogarlar shu dovonlardan foydalangan, bugun ham yo‘l va tunnellar ko‘pincha o‘sha yo‘nalishni takrorlaydi. Relyef yo‘l yo‘nalishini belgilaydi.

Kim ishlatadi

Yo‘l muhandisi dovonda yo‘l loyihalaydi, yuk haydovchisi marshrutni tanlaydi, savdo tarixchisi qadimiy yo‘llarni o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Fizik xaritada (yoki rasmda) tog‘ orasidagi past joyni toping va yo‘l nega aynan shu yerdan o‘tishini bir gapda yozing.

Namunalar
DavlatXususiyati
Eronneft va gaz, shaharlashgan
Afg‘onistontog‘li, dengizga chiqishi yo‘q, sanoati kam
PokistonHind vodiysi dehqonchiligi, to‘qimachilik
Taqqoslash: Eron neft-gaz bilan boy va shaharlashgan; Afg‘oniston tog‘li, okeanga chiqmaydi, sanoati kam; Pokiston Hind vodiysida dehqonchilik va to‘qimachilikka tayanadi.
Qorako‘l Afg‘onistonda katta ahamiyatga ega, chunki quruq tog‘ yaylovlarida qorako‘l qo‘ylari boqiladi; ularning terisi eksport qilinadi.
Sinfda faoliyat

Xaritada uchala davlat, ularning poytaxtlari, Elburs, Zagros, Hindukush, Hind daryosi, Fors qo‘ltig‘i va Karachini belgilang; qaysi biri okeanga chiqmasligini yozing.

Mashq
1
Uchala davlatning poytaxtlarini yozing.
2
Qaysi davlat okeanga chiqmaydi?
3
Pokistonda aholi yiliga 2 % ko‘payadi. 200 mln kishining 2 % i necha mln kishi?
4
Nima uchun Pokiston dehqonchiligi Hind vodiysida to‘plangan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →