ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Yog‘ochning xossalari va qo‘l asboblari

Darslar 1–2 · 2 ta dars · Mehnat ta’limi (Texnologiya), umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2016/2017 (mualliflar nomlari matnda ko‘rsatilmagan)
2

Yog‘ochga qo‘lda ishlov berish: o‘lchash asboblari, arralar, iskanalar

Darslik: 14–18-betlar
MaqsadO‘lchash asboblari, arralar va iskanalarning turlarini, vazifasini va xavfsiz ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
go‘niya · try squareqirquvchi arra · cross-cut sawtiluvchi arra · rip sawo‘tkirlik burchagi · sharpening angle
Tushuntirish

Yog‘ochni o‘lchash va rejalash uchun chizg‘ich, metr, ruletka, go‘niya, xatkash va o‘lchov andazalari ishlatiladi. Andaza – bir xil uzunlikni ko‘p marta o‘lchash uchun tayyorlangan reyka yoki tayyor buyum namunasi. Arralar qo‘l arrasi, ikki kishi ishlatadigan sarjin (g‘o‘labo‘r) arra, taxtabo‘r arra, burcharra va lobzikka bo‘linadi. Vazifasiga ko‘ra qirquvchi arra yog‘ochni tolalarga ko‘ndalang kesadi, tiluvchi arra esa tola bo‘ylab tiladi; ular tishlarining shakli bilan farq qiladi. Lobzikning tanasi juda yupqa (0,6–1,25 mm) bo‘lib, faner va yupqa taxtadan shakldor buyum arralashga yaraydi. Iskanalar yo‘nuvchi (yupqa, eni 4–40 mm), o‘yuvchi (qalin, eni 6–20 mm) va nov shaklidagi turlarga bo‘linadi; ular bir tomonlama charxlanadi, o‘tkirlik burchagi yo‘nuvchilarda 18–25°, o‘yuvchilarda 25–35°. Dastasi zarang, qora qayin, qayrag‘och yoki yong‘oqdan yasalib, uchiga metall halqa kiydiriladi; iskanaga yog‘och to‘qmoq bilan uriladi. Iskana va arrada ishlaganda yog‘och iskanjada mahkam o‘rnatiladi, ushlab turuvchi qo‘l tig‘ning orqasida bo‘ladi, iskana teshik enidan keng bo‘lmaydi. Ishni o‘qituvchi ko‘rsatmasi bilan va himoya ko‘zoynagida bajaring.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi yangi javon tokchasiga kitob sig‘ishini bilmoqchi. U qog‘oz tasmani tokcha eniga teng qilib belgilaydi va tasmani kitoblarga qo‘yib ko‘radi, shunda xonaga olib kelmasdan ham javob topadi.

Kim ishlatadi

Duradgorlar, oynaband ustalar va tikuvchilar kesishdan oldin o‘lchaydi, chunki kesib qo‘yilgan bo‘lakni qayta uzaytirib bo‘lmaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qalamni o‘lchov qilib oling: partangiz eni necha qalam uzunligiga teng ekanini sanang, do‘stingiz ham sanasin va natijalarni solishtiring.

Namunalar
Stul oyoqlarini bir xil kesish uchun 30 sm li reyka-andaza tayyorlanadi, har bir oyoq shu andazaga qarab belgilanadi.
Taxtani tola bo‘ylab ikkiga bo‘lish uchun tiluvchi arra, ko‘ndalang kesish uchun qirquvchi arra olinadi.
Sinfda faoliyat

Asboblarni saralash: o‘qituvchi 6–8 asbob suratini beradi (chizg‘ich, go‘niya, lobzik, iskana, sarjin arra...). Jamoalar ularni «o‘lchash», «arralash», «o‘yish» guruhlariga ajratadi va birining ishlash qoidasini aytadi. Haqiqiy iskana va arra faqat o‘qituvchi qo‘lida ko‘rsatiladi.

Mashq
1
Qirquvchi va tiluvchi arralar nimasi bilan farq qiladi?
2
Yo‘nuvchi iskananing o‘tkirlik burchagi qancha?
3
Faner va yupqa taxtadan egri shakl arralash uchun qaysi arra ma’qul?
4
Nima uchun yog‘ochni arralash va iskanalashdan oldin iskanjada mahkam qisish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkspeditsiya klubining birinchi chiqishiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →