ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Matnda ma’nodosh, shakldosh va zid ma’noli so‘zlar

Darslar 9–10 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
10

Shakldosh, qarama-qarshi ma’noli so‘zlardan foydalanish

Darslik: 15–16-betlar
MaqsadMatnda shakldosh va qarama-qarshi ma’noli so‘zlarning vazifasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
shakldosh so‘z · homonymqarama-qarshi ma’noli so‘z · antonymtuyuq · tuyuq (a poem form built on homonyms)askiya · askiya (witty contest of retorts)
Tushuntirish

Shakli bir xil, ma’nosi har xil so‘zlar shakldosh so‘zlar deyiladi. Masalan, «yosh» so‘zi yil hisobidagi yoshni ham, ko‘zdan oqqan yoshni ham bildiradi; «ot» so‘zi hayvonni, ismni va «otmoq» fe’lining buyruq shaklini anglatadi. Shakldosh so‘zning ma’nosi gapda oydinlashadi. Ma’nolari bir-biriga zid so‘zlar qarama-qarshi ma’noli so‘zlar sanaladi: issiq — sovuq, kelmoq — ketmoq. Shakldosh so‘zlar tuyuq, askiya, topishmoqlarda so‘z o‘yini uchun ishlatiladi, qarama-qarshi ma’noli so‘zlar esa fikrni ravshan va ta’sirli qiladi.

hayvonjoyla! (qo‘ymoq)qo‘y
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Afishada «ko‘z» so‘zi bir yerda tana a’zosini, boshqa yerda buloq ko‘zini bildirgan bo‘lishi mumkin; gapdagi qo‘shni so‘zlar ma’noni aniqlab beradi. Qarama-qarshi so‘zlar esa tavsifni yorqin qiladi.

Kim ishlatadi

Jumbog‘ va topishmoq tuzuvchilar shakldosh so‘zlardan o‘yin yaratadi, muallimlar nutqda ma’no aniqligini o‘rgatadi, reklama matnini yozuvchilar zid ma’noli so‘zlardan ta’sir kuchi uchun foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir so‘zning ikki xil ma’nosini ikki gap bilan yozing va do‘stingizdan qaysi gapda qaysi ma’no borligini aytishni so‘rang.

Namunalar
Onamning ko‘zida yosh ko‘rdim. — Ukam o‘n ikki yoshda. («yosh» shakldosh.)
Kun issiq, kech sovuq: «issiq» va «sovuq» qarama-qarshi ma’noli so‘zlar.
Sinfda faoliyat

«Ikki ma’noli so‘z»: guruhlarga bo‘linib, «ot», «yosh», «o‘t» kabi so‘zlar bilan ikki xil ma’noli gaplar tuzing.

Mashq
1
Shakldosh so‘zlar deb qanday so‘zlarga aytiladi?
2
«Keng», «og‘ir», «yangi» so‘zlarining qarama-qarshi ma’noli juftini toping.
3
«Ot» so‘zining uch xil ma’nosini gap bilan ko‘rsating.
4
Nima uchun shakldosh so‘z ma’nosini gapsiz aniqlab bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTopografik xarita bo‘yicha yo‘l tanlashHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →