50
Sof va vazifadosh bog‘lovchilar
Darslik: 91–92-betlar
MaqsadSof va vazifadosh bog‘lovchilarni farqlash.
Yangi so‘zlar
sof bog‘lovchi · pure conjunctionvazifadosh bog‘lovchi · functional conjunctionbilan · with, andham · also, and
Tushuntirish
Ko‘makchilarda bo‘lgani kabi, bog‘lovchilar ham sof va vazifadosh bo‘ladi. Sof bog‘lovchilar boshqa hech qanday vazifada ishlatilmaydi, ular faqat bog‘laydi: va, ammo, lekin, biroq. Vazifadosh bog‘lovchilar esa gapga qarab turli vazifani bajaradi: bir gapda bog‘lovchi, boshqasida ko‘makchi, yuklama yoki modal so‘z bo‘lishi mumkin. Masalan, «Lola bilan Gulnora rasm chizdi» gapida «bilan» «va» o‘rnida kelgan bog‘lovchi, «Bo‘yoq bilan chizdi» gapida esa vosita bildiruvchi ko‘makchi. «Ham» takrorlanib kelsa bog‘lovchi bo‘ladi (Choy ham, non ham tayyor), yolg‘iz kelib ta’kid bildirsa — yuklama (Ukam ham keldi).
Namunalar
Non bilan tuz mehmonni kutdi — «bilan»: bog‘lovchi (non va tuz).
Qiz ham, o‘g‘il ham o‘qidi — bog‘lovchi; U ham o‘qidi — yuklama.
Sinfda faoliyat
«Bilan» qaysi vazifada?: o‘qituvchi gaplar aytadi, siz «bilan» ning ko‘makchi yoki bog‘lovchi ekanini ayting.
Mashq
1
Sof bog‘lovchi deb nimaga aytiladi?
Faqat bog‘lovchi vazifasini bajaradigan so‘z.
2
Sof bog‘lovchilardan to‘rttasini ayting.
Va, lekin, ammo, biroq.
3
«Opam bilan akam keldi» va «Opam bilan keldim» gaplarida «bilan» qanday?
Birinchisida bog‘lovchi, ikkinchisida ko‘makchi.
4
Nima uchun «ham» vazifadosh bog‘lovchi hisoblanadi?
Chunki u bir o‘rinda bog‘lovchi, boshqa o‘rinda yuklama vazifasini bajaradi.