☰ Mundarija · Ona tili

Bog‘lovchi va uning turlari

Darslar 47–48 · 2 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva, A. Mirzaahmedov. Ona tili 7-sinf, to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Ma’naviyat», Toshkent, 2017
48

Bog‘lovchilarning vazifasiga ko‘ra turlari

Darslik: 88-bet
MaqsadBog‘lovchilarni vazifasiga ko‘ra teng va ergashtiruvchi bog‘lovchilarga ajratish.
Yangi so‘zlar
teng bog‘lovchi · coordinating conjunctionergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctionteng munosabat · equal relationtobe munosabat · dependent relation
Tushuntirish

Vazifasiga ko‘ra bog‘lovchilar teng va ergashtiruvchi bog‘lovchilarga bo‘linadi. Teng bog‘lovchilar o‘zaro teng munosabatdagi bo‘laklar yoki gaplarni bog‘laydi: va, hamda, yo, ammo, lekin, na ... na kabi. Ergashtiruvchi bog‘lovchilar esa o‘zaro tobe munosabatdagi bo‘laklar yoki gaplarni bog‘laydi, bunda bir qism ikkinchisiga bog‘liq bo‘ladi: chunki, ya’ni, agar, garchi. «Men keldim va u ketdi» gapida «va» ikki teng gapni, «Men keldim, chunki u chaqirdi» gapida «chunki» tobe gapni bosh gapga bog‘laydi.

Namunalar
Ali o‘qiydi va Vali yozadi — teng bog‘lovchi: ikkala gap teng.
Dars qoldirmang, chunki imtihon yaqin — ergashtiruvchi: ikkinchi qism sababni bildiradi.
Sinfda faoliyat

Ikki guruh: «teng» va «ergashtiruvchi». Bog‘lovchilar kartochkalarini guruhga ajrating va birini tanlab gap tuzing.

Mashq
1
Bog‘lovchilar vazifasiga ko‘ra necha turga bo‘linadi?
2
Teng bog‘lovchilarga ikkita, ergashtiruvchi bog‘lovchilarga ikkita misol keltiring.
3
«Agar yomg‘ir yog‘sa, uyda qolamiz» gapida bog‘lovchi turini aniqlang.
4
Nima uchun «chunki» ergashtiruvchi bog‘lovchi hisoblanadi?