ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Mollyuskalar tipi

Darslar 16–17 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
17

Ikki pallali va boshoyoqli mollyuskalar sinfi

Darslik: 56–59-betlar
MaqsadBaqachanoq va boshoyoqli mollyuskalar tuzilishi, hayoti va ahamiyatini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
sifon · siphon, a tube for water entering or leavingsadaf · mother-of-pearl lining of the shelljabra · gillsiyoh xaltasi · ink sac
Tushuntirish

Ikki pallali mollyuskalarning boshi bo‘lmaydi, yon tomondan yassi tanasi va ponasimon oyog‘i bor. Baqachanoq daryo va sayoz ko‘llar tubida loyga yarim ko‘milib yashaydi; chig‘anog‘i 10–15 sm, ichki yuzasi sadaf bilan qoplangan, pallalar yopuvchi muskullar bilan yopiladi, elastik pay ochadi. Kirish sifoni orqali suv bilan oziq zarralari va mikroorganizmlar kiradi, chiqarish sifoni orqali chiqadi; jabralar kislorodni oladi. Baqachanoq suvni filtrlaydi, shuning uchun suvni tozalaydi. Ayrim jinsli; tuxumlari jabralarda rivojlanadi, lichinkalar baliq terisiga yopishib parazitlik qiladi. Dengizda ustritsa, midiya, taroqcha, marvarid hosil qiluvchi marvariddorlar va og‘irligi 250 kg ga yetadigan tridakna yashaydi. Boshoyoqlilar (kalmar, sakkizoyoq, karakatitsa) da tashqi chig‘anoq yo‘q (karakatitsa va kalmarda u tana ichida kichik qoldiq holida saqlangan), oyog‘ining oldingi qismi paypaslagichlarga aylangan, paypaslagichlarida so‘rg‘ichlar bor. Miyasi kuchli rivojlangan, murakkab reflekslar hosil qiladi; voronkadan suvni itarib reaktiv harakat qiladi, xavfda siyoh chiqarib qutuladi. Ularning go‘shti uchun ovlanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kamalak tusida yaltirab turadigan tugma yoki taqinchoq sadaf — baqachanoq chig‘anog‘ining silliq ichki qatlamidan yasalgan bo‘lishi mumkin. Mantiya uni yumshoq tanani himoya qilish uchun yupqa qatlam-qatlam qilib hosil qiladi. Chiroyli material hayvonning o‘z qurilish ishidan chiqadi.

Kim ishlatadi

Robot muhandisi tabiatdagi harakat usullarini nusxalaydi, zargar sadafdan taqinchoq yasaydi, suv sifati mutaxassisi baqachanoqlardan suv tozaligini bilishda foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Eshik ilmog‘i yoki kitob tikuviga qarang: ikki qism bir chetidan tutashgan va ochilib-yopiladi, baqachanoq chig‘anog‘ining ikki pallasiga biroz o‘xshaydi. Uyda shunday yana ikkita ilmoq yoki bo‘g‘inni toping.

Namunalar
Baqachanoq suv orqali filtrlab oziqlanadi, shuning uchun u toza suvda yaxshi yashaydi va suvni tozalaydi. Ifloslangan suvdan olingan chig‘anoqli jonivorlarni iste’mol qilish xavfli.
Sakkizoyoq xavf tug‘ilganda siyoh chiqarib, suvni xiralashtiradi va voronkadan otilib qochadi. Bu reaktiv harakat va siyoh – ikkala himoya usulidir.
Sinfda faoliyat

Jadval: baqachanoq – kalmar – chuchuk suv shillig‘i; ustunlar: chig‘anoq, bosh, harakat usuli, nafas organi. Xavfsizlik: tirik dengiz jonivorlari (ayniqsa sakkizoyoq, konus shilliq) yoki qirg‘oqdagi chig‘anoqlarga tegmang; xom dengiz mahsulotlarini yemang.

Mashq
1
Baqachanoqning loydagi izi juda sekin uzayadi. U oyog‘i yordamida qanday siljiydi?
2
Sifonlarning vazifasi nima?
3
Boshoyoqlilar qanday harakat qiladi va qanday himoyalanadi?
4
Akvariumdagi sakkizoyoq qopqoqni ochib, ovqat olishni o‘rganib oldi. Bu uning tuzilishining qaysi xususiyatini ko‘rsatadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKanal bo‘yida saralash joyiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →