Parazit chuvalchanglarning xilma-xilligi
Exinokokk – tasmasimon chuvalchang (atigi 3–6 mm); it, bo‘ri, tulki ichagida yashaydi. Tuxumlari bilan ifloslangan yem-xashakni yegan qoramol, qo‘y, ot yoki odamda (oraliq xo‘jayin) jigar va o‘pkada katta pufak – finna hosil bo‘ladi; yirtqichlar (asosiy xo‘jayin) bu a’zolarni yesa, ichagida voyaga yetadi. Odam kasal it yungidagi tuxumlarni qo‘li bilan yuqtirishi mumkin. Cho‘chqa tasmasimon chuvalchangi qoramolnikiga o‘xshash: lichinkasi cho‘chqa muskulida, voyaga yetgani odam ichagida, odam yaxshi pishmagan go‘sht orqali kasallanadi. Bolalar gijjasi (5–10 mm) kichik bolalar ichagida yashaydi, urg‘ochisi kechasi anal teshik atrofiga tuxum qo‘yadi, teri qichishadi; tuxum iflos qo‘l, kiyim va to‘shak orqali yuqadi. Rishta tropik mamlakatlarda teri ostida yashaydi, siklopli suv orqali yuqadi; O‘zbekistonda toza ichimlik suvi tufayli odamlar orasida tugatilgan. Bo‘rtma nematoda o‘simlik ildizida bo‘rtmalar hosil qilib, hosilni kamaytiradi. Parazit chuvalchanglarda yopishish organlari paydo bo‘lgan, hazm organlari soddalashgan yoki yo‘qolgan, jinsiy organlari kuchli rivojlangan va ular juda ko‘p tuxum beradi. Ularni gelmintologiya fani o‘rganadi.
| Qurt | Xususiyati |
|---|---|
| Exinokokk | 3–6 mm; it, bo‘ri, tulkida; finnalar jigar va o‘pkada |
| Cho‘chqa tasmasimon chuvalchangi | lichinka cho‘chqa muskulida; yaxshi pishmagan go‘sht orqali |
| Bolalar gijjasi | 5–10 mm; bolalar ichagida; tunda tuxum qo‘yadi |
| Rishta | teri ostida; siklop bilan suv orqali; O‘zbekistonda tugatilgan |
| Bo‘rtma nematoda | o‘simlik ildizida bo‘rtmalar, hosil kamayadi |
Fermadagi it uchun veterinar muntazam qurtga qarshi davo belgilaydi. Bu itni ham, uning yonidagi odamlarni ham muhofaza qiladi. Bunday oddiy profilaktika kasallikning oldini oladi.
Veterinar hayvonlarga profilaktika qiladi, parazitolog qurtlarning hayot siklini o‘rganadi, hayvonlar boshpanasi xodimi itlar bilan ishlaganda gigiena qoidalariga amal qiladi.
Bir kun davomida qo‘lingiz tuproq, hayvon yoki umumiy narsalarga (eshik tutqichi) tekkan har bir holatni yozib boring va keyin yuvganingizni belgilang.
Plakat tayyorlang: «Parazit chuvalchanglardan saqlanamiz» – 6 qoida (qo‘lni yuvish, ko‘kat va mevani yuvish, go‘shtni yaxshi pishirish, ko‘lmak suvini ichmaslik, daydi itlarga tegmaslik, vrachga borish). Xavfsizlik: it va mushuklarga yaqinlashmang, ayniqsa daydi hayvonlarga tegmang.