ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Zoologiya)

Suyakli baliqlar va ko‘l baqasining tashqi tuzilishi

Darslar 38–39 · 2 ta dars · O. Mavlonov. Biologiya (Zoologiya), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
39

Ko‘l baqasining tashqi tuzilishi, skeleti va muskullari

Darslik: 120–122-betlar
MaqsadKo‘l baqasining yashash muhiti, tashqi tuzilishi, skeleti va muskullarini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
nog‘ora parda · tympanic membrane (eardrum)rezonator · vocal sacsuzgich pardasi · webbingyelka kamari · pectoral girdle
Tushuntirish

Suvda hamda quruqlikda yashovchilar ilk bor quruqlikka chiqqan hayvonlar: to‘rt oyoqda harakatlanadi, o‘pka va teri bilan nafas oladi, yuragi uch kamerali, tuxumini suvga qo‘yadi. Ko‘l baqasi sernam joylarda va suv bo‘yida yashaydi, suvdan uzoqlashmaydi; qishda balchiqda yoki kovakda karaxt uxlaydi. Kunduz qirg‘oq yaqinida qimirlamay poylab, harakatlangan o‘ljani payqaydi va yopishqoq tilini otib tutadi. Boshi tanasiga harakatchan birikkan, bo‘yni bilinmaydi. Ko‘zlarini harakatchan qovoqlar himoya qiladi va namlaydi; burun teshiklari havo o‘tkazadi, sho‘ng‘ganda klapan yopiladi. Eshitish organi – ko‘z orqasida nog‘ora parda; erkaklarida tovushni kuchaytiruvchi rezonatorlar bor. Oldingi oyoqlari to‘rt barmoqli, orqa oyoqlari uzun va baquvvat, barmoqlari orasida suzgich pardasi bor: quruqlikda sakraydi, suvda suzadi. Terisi shilimshiq bilan namlanadi. Skeleti baliqnikiga o‘xshash, lekin umurtqa pog‘onasi kallaga bitta bo‘yin umurtqasi orqali harakatchan birikkan, qovurg‘alari va ko‘krak qafasi yo‘q, dum suyagi bitta. Oyoqlar yelka va chanoq kamari orqali umurtqa pog‘onasi bilan bog‘langan, muskullari kuchli.

QismVazifasi
harakatchan qovoqlarko‘zni himoya qiladi va namlaydi
burun klapanisho‘ng‘ganda yopiladi
nog‘ora pardaeshitish organi
orqa oyoqlar va suzgich pardaquruqlikda sakrash, suvda suzish
shilimshiqterini nam saqlaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Baqaning terisi nozik va namlikni o‘tkazadi, shuning uchun u suvdagi ifloslikka ham tez ta’sirlanadi. Ekologlar baqalar soni kamayganini ko‘rsa, atrof-muhitda muammo borligini bilib oladi. Baqa o‘z yashash joyining sog‘lig‘i haqida xabar beradi.

Kim ishlatadi

Ekolog amfibiyalar sonini kuzatadi, qo‘riqxona xodimi suv havzalarini muhofaza qiladi, o‘qituvchi tabiat kuzatuvlarini tashkil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Issiq bahor kechasi derazadan baqa ovozi eshitiladimi, tinglang va natijani daftarga yozing. Bir necha kechada takrorlab, o‘zgarishlarni kuzating.

Namunalar
Baqa pashsha harakatini ko‘rsagina tilini otadi; qimirlamagan o‘ljani payqamaydi. Shuning uchun u qimirlamay poylab yotadi.
Orqa oyoqlari uzun bo‘lgani uchun baqa uzoqqa sakraydi; barmoq pardasi suvda eshkak vazifasini o‘taydi. Bu ikkala muhitga moslashuv.
Sinfda faoliyat

Sxema: «Baqa – quruqlik va suv» – ikkita ustun yarating: quruqlikka moslashuv (o‘pka, qovoq, oyoq) va suvga moslashuv (suzgich pardasi, shilimshiq teri). Xavfsizlik: baqalarni ushlamang – terisi shilimshiq, ayrim turlarida zaharli bezlar bor; yovvoyi hayvonga tegsangiz, qo‘lni sovunlab yuving; tabiatdan baqa olib kelmang.

Mashq
1
Baqa bir daqiqa suvda suzib, keyin qirg‘oqqa sakrab chiqdi. Uning tanasidagi qaysi belgilar suvda, qaysilari quruqlikda yordam berdi?
2
Baqa o‘ljasini qanday tutadi?
3
Baqa skeleti baliqnikidan qanday farq qiladi?
4
Nega baqa terisi doim nam bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkoparkka tashrif rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →