Chala o‘zgarish bilan rivojlanadigan hasharotlar
Chala o‘zgarish bilan rivojlanadigan hasharotlarga ninachilar, to‘g‘riqanotlilar, qandalalar, termitlar va boshqalar kiradi. Ninachilar eng qadimgi qanotli hasharotlardan: qanotlari taxlanmay yoyilib turadi, qorni ingichka, ko‘zlari yirik; lichinkasi suvda yashaydi. Voyaga yetgani va lichinkasi yirtqich: chivin va boshqa hasharotni qirib foyda keltiradi. To‘g‘riqanotlilar (chigirtka, temirchak, chirildoq) uzun ensiz oldingi va yelpig‘ichdek taxlanadigan orqa qanotli, kemiruvchi og‘iz organli, sakrovchi orqa oyoqli; tuxumini tuproqdagi ko‘zachaga qo‘yadi. Ular ochko‘z o‘txo‘rlar, chigirtka galasi ekinlarni yeb ketishi mumkin. Qandalalarning oldingi qanotining asosi qalin, uchi yupqa, shuning uchun yarim qattiqqanotlilar deyiladi; ko‘pi o‘simlik shirasini so‘radi (hasva donli ekinlarni zararlaydi), to‘shak qandalasi esa odam qonini so‘radi. Termitlar jamoa bo‘lib yashaydi: ona va erkak termit, ishchilar va qo‘riqchilar; ishchi termit «oq chumoli» deyilsa-da, chumoli emas. Yog‘och bilan oziqlanadi, binolardagi yog‘ochni yemirishi mumkin.
Jadval to‘ldiring: ninachi – chigirtka – qandala – termit; ustunlar: qanotlari, oziqlanishi, foydasi/ziyoni. Xavfsizlik: hasharotlarni qo‘l bilan ushlamang, qandala, chigirtka va ninachilarga yaqinlashganda ularni qo‘rqitmang; uydagi to‘shak qandalasi izini ko‘rsangiz, kattalarga ayting.