O‘rgimchaksimonlarning xilma-xilligi
Ko‘p o‘rgimchaklar hasharotlarni yo‘q qilib foyda beradi, ammo bizda ikki tur – qoraqurt va biy – zaharli. Qoraqurt Markaziy Osiyoning dasht va cho‘llarida uchraydi; yosh urg‘ochisining qornida qizg‘ish dog‘lari bo‘ladi, toshlar ostiga to‘r to‘qiydi, chaqishi odam hayotiga xavf soladi, tuya va otlar ham undan ko‘p nobud bo‘ladi. Biy (tarantul) – bizdagi eng yirik o‘rgimchaklardan (3–4 sm), tik inda yashaydi va tunda ov qiladi. Falanga (6–7 sm) – O‘zbekistondagi eng yirik o‘rgimchaksimonlardan, kechasi hasharot va mayda sudralib yuruvchilarni ovlaydi, zahar bezi yo‘q. Chayon yassi tanali, oyoq paypaslagichlari qisqichga aylangan, qorin oxirida zahar bezi va nayzasi bor; tirik bola tug‘adi, kunduzi toshlar ostida bekinadi. Kanalar mayda, tanasi bo‘linmagan, ko‘pi parazit: sanchib-so‘ruvchi xartumi bilan qon so‘radi va qaytalanma terlama, tulyaremiya, ensefalit kabi kasalliklarni yuqtiradi. Kanalardan saqlanish uchun chorva joylari toza saqlanadi, yaylovdan keyin kiyim va tana tekshiriladi, kana yopishsa vrachga yoki kattalarga murojaat qilinadi.
Jadval: biy – qoraqurt – falanga – chayon – kana: katta-kichik, zahari, hayot tarzi, odamga xavfi. Xavfsizlik: ularni tutmang, ularga tegmang; chayon yoki qoraqurt chaqsa, darhol 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki kattalarga ayting – o‘zboshimchalik bilan davolamang.