Metallga ishlov berish texnologiyasi, konstruksiyalash elementlari
Metallga ishlov berish asosan kesib ishlash va bosim bilan ishlash orqali amalga oshiriladi. Bosim bilan ishlashda katta tashqi kuch metallni plastik deformatsiyalaydi, ya’ni u shaklini o‘zgartirib, avvalgi holatiga qaytmaydi; masalan, aluminiy shunday. Bosim bilan ishlov berish usullari: prokatlash, tolalash (teshikli volok orqali tortib ingichkalash), presslash (zichlash – metallni matritsa kanalidan siqib chiqarish), qizdirib bolg‘alash, hajmli va listli shtamplash. Qo‘rg‘oshin – juda yumshoq va oson shakl oladigan metall. Sovuq holda qalay, aluminiy, mis, rux va temirga bosim bilan ishlov berish mumkin, cho‘yan kabi sinuvchan metallar bu usulda ishlanmaydi. Quyishda eritilgan metall qolipga quyiladi va qotgach buyum olinadi; bu murakkab shaklli detallar uchun qulay.
Do‘konda eski tunuka qopqoq bosilib qolgan, ammo qaytib o‘z shakliga kelmagan. Ba’zi materiallar bosilganda shaklini o‘zgartiradi, ba’zilari esa qaytadi; metallga ishlov berishda ham shu xossa kerak.
Zarb ustasi, tunukasoz va qolip yasovchi metallni bosim bilan shakllantiradi.
Yostiq yoki xaltani ohista bosing, so‘ng bir varaq qog‘ozni buking: qaysi biri avvalgi holiga qaytadi, qaysi biri yangi shaklini saqlaydi?
Plastilin «shtamp»: o‘quvchi plastilindan yassi plitka yasab, tanga yoki qopqoqni bosib, naqsh tushiradi – bu shtamplashning sodda modeli. Keyin plastilinni «quyish» qolipiga (sovun qutisi) bosib shakl oladi. Faqat plastilin, issiq narsalarsiz.