ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Harakat uzatish, tokarlik stanogi va bosim bilan ishlov

Darslar 13–16 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
15

Metallga ishlov berish texnologiyasi, konstruksiyalash elementlari

Darslik: 27–28-betlar
MaqsadMetallga bosim bilan ishlov berish usullarini va quyishni bilish.
Yangi so‘zlar
plastik deformatsiya · plastic deformationshtamplash · stampingtolalash · wire drawingquyish · casting
Tushuntirish

Metallga ishlov berish asosan kesib ishlash va bosim bilan ishlash orqali amalga oshiriladi. Bosim bilan ishlashda katta tashqi kuch metallni plastik deformatsiyalaydi, ya’ni u shaklini o‘zgartirib, avvalgi holatiga qaytmaydi; masalan, aluminiy shunday. Bosim bilan ishlov berish usullari: prokatlash, tolalash (teshikli volok orqali tortib ingichkalash), presslash (zichlash – metallni matritsa kanalidan siqib chiqarish), qizdirib bolg‘alash, hajmli va listli shtamplash. Qo‘rg‘oshin – juda yumshoq va oson shakl oladigan metall. Sovuq holda qalay, aluminiy, mis, rux va temirga bosim bilan ishlov berish mumkin, cho‘yan kabi sinuvchan metallar bu usulda ishlanmaydi. Quyishda eritilgan metall qolipga quyiladi va qotgach buyum olinadi; bu murakkab shaklli detallar uchun qulay.

kesib ishlashbosim bilanishlashquyishMetallga ishlovberish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘konda eski tunuka qopqoq bosilib qolgan, ammo qaytib o‘z shakliga kelmagan. Ba’zi materiallar bosilganda shaklini o‘zgartiradi, ba’zilari esa qaytadi; metallga ishlov berishda ham shu xossa kerak.

Kim ishlatadi

Zarb ustasi, tunukasoz va qolip yasovchi metallni bosim bilan shakllantiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yostiq yoki xaltani ohista bosing, so‘ng bir varaq qog‘ozni buking: qaysi biri avvalgi holiga qaytadi, qaysi biri yangi shaklini saqlaydi?

Namunalar
Alyuminiy qopqoqni egib shakl berilsa, u avvalgi holatiga qaytmaydi – bu plastik deformatsiya.
Mashina kuzovlari listli shtamplash bilan, murakkab dvigatel korpuslari quyish bilan tayyorlanadi.
Sinfda faoliyat

Plastilin «shtamp»: o‘quvchi plastilindan yassi plitka yasab, tanga yoki qopqoqni bosib, naqsh tushiradi – bu shtamplashning sodda modeli. Keyin plastilinni «quyish» qolipiga (sovun qutisi) bosib shakl oladi. Faqat plastilin, issiq narsalarsiz.

Mashq
1
Plastik deformatsiya nima?
2
Bosim bilan ishlov berishning 3 ta usulini ayting.
3
Qo‘rg‘oshin, po‘lat va cho‘yandan qaysi biri eng oson shakl oladi?
4
Nima uchun cho‘yanni bosim bilan ishlab bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →