☰ Mundarija · Texnologiya

Harakat uzatish, tokarlik stanogi va bosim bilan ishlov

Darslar 13–16 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
16

Yupqa tunuka va simdan buyumlar tayyorlash

Darslik: 29–30-betlar
MaqsadYupqa tunuka va simdan buyum tayyorlashni, sim bilan xavfsiz ishlashni bilish.
Yangi so‘zlar
tunuka · sheet metal (tinplate)sim · wireto‘g‘rilash · straighteningbukish · bending
Tushuntirish

Tunukadan mashina va asbob korpuslari, suv quvurlari va idishlar tayyorlanadi. Diametri 8 mm gacha bo‘lgan uzun metall o‘zak sim deyiladi. 5 mm dan yo‘g‘on simlar prokatlash bilan, ingichkalari tolalovchi stanoklarda – ketma-ket tobora ingichka teshiklardan tortib – olinadi. Po‘lat simdan mix, vint, parchin mix va prujina; mis va aluminiy simdan asosan elektr o‘tkazgichlar yasaladi. Zavodlar simni rulon qilib chiqaradi, kerakli bo‘lak o‘tkir jag‘li ombur bilan kesiladi, kesilgan bo‘lak ishlatilishdan oldin to‘g‘rilanadi: plita ustida to‘qmoq bilan yoki silindrsimon omburlar orqali. Sim yassi jag‘li omburlar bilan kerakli burchak ostida, murakkab egri shakllar esa dumaloq jag‘li omburlar bilan bukiladi. Sim uchlari o‘tkir: ish himoya ko‘zoynagida va kattalar nazorati ostida bajariladi, uchlariga qarab yoki yuzga yaqinlashtirib bukilmaydi.

Namunalar
Spiral shaklidagi taglik yasash: yumshoq aluminiy sim dumaloq jag‘li ombur bilan halqa-halqa bukiladi.
Burchak shaklidagi qisqich yassi jag‘li ombur bilan 90° bukib yasaladi.
Sinfda faoliyat

Sim bukish ishi (o‘qituvchi nazoratida): yumshoq, uchlari yumaloqlangan yoki izolenta bilan o‘ralgan 20 sm li aluminiy simdan hayvon yoki harf shakli bukiladi. Sim bo‘laklarini faqat o‘qituvchi kesib beradi; himoya ko‘zoynagi taqiladi; sim uchlari yuzdan uzoqda tutiladi, tayyor buyumda uchlar izolenta bilan o‘raladi.

Mashq
1
Sim nima?
2
Po‘lat simdan nimalar yasaladi?
3
Murakkab egri shakllar qaysi ombur bilan bukiladi?
4
Nima uchun sim bilan ishlaganda ko‘zoynak taqiladi va uchlari yuzdan uzoq tutiladi?