ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Harakat uzatish, tokarlik stanogi va bosim bilan ishlov

Darslar 13–16 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
16

Yupqa tunuka va simdan buyumlar tayyorlash

Darslik: 29–30-betlar
MaqsadYupqa tunuka va simdan buyum tayyorlashni, sim bilan xavfsiz ishlashni bilish.
Yangi so‘zlar
tunuka · sheet metal (tinplate)sim · wireto‘g‘rilash · straighteningbukish · bending
Tushuntirish

Tunukadan mashina va asbob korpuslari, suv quvurlari va idishlar tayyorlanadi. Diametri 8 mm gacha bo‘lgan uzun metall o‘zak sim deyiladi. 5 mm dan yo‘g‘on simlar prokatlash bilan, ingichkalari tolalovchi stanoklarda – ketma-ket tobora ingichka teshiklardan tortib – olinadi. Po‘lat simdan mix, vint, parchin mix va prujina; mis va aluminiy simdan asosan elektr o‘tkazgichlar yasaladi. Zavodlar simni rulon qilib chiqaradi, kerakli bo‘lak o‘tkir jag‘li ombur bilan kesiladi, kesilgan bo‘lak ishlatilishdan oldin to‘g‘rilanadi: plita ustida to‘qmoq bilan yoki silindrsimon omburlar orqali. Sim yassi jag‘li omburlar bilan kerakli burchak ostida, murakkab egri shakllar esa dumaloq jag‘li omburlar bilan bukiladi. Sim uchlari o‘tkir: ish himoya ko‘zoynagida va kattalar nazorati ostida bajariladi, uchlariga qarab yoki yuzga yaqinlashtirib bukilmaydi.

!Xavfsizlik
Simni faqat o‘qituvchi kesadi; ko‘zoynak taqing, sim uchlarini yuzdan uzoq tuting.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘ to‘siqi yoki tovuq qafasi ko‘pincha egilgan sim to‘rdan qilinadi. Sim egilgan joyida o‘z shaklini saqlaydi, shuning uchun uni turli shaklga keltirish mumkin.

Kim ishlatadi

Elektrchi, gulchi va to‘siq yasovchi sim va tunuka bilan turli buyumlar yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘oz tasmani qalam atrofiga o‘rab spiral hosil qiling va uni yuqoridan ohista tortib, egiluvchan buyum yasash mumkinligini kuzating.

Namunalar
Spiral shaklidagi taglik yasash: yumshoq aluminiy sim dumaloq jag‘li ombur bilan halqa-halqa bukiladi.
Burchak shaklidagi qisqich yassi jag‘li ombur bilan 90° bukib yasaladi.
Sinfda faoliyat

Sim bukish ishi (o‘qituvchi nazoratida): yumshoq, uchlari yumaloqlangan yoki izolenta bilan o‘ralgan 20 sm li aluminiy simdan hayvon yoki harf shakli bukiladi. Sim bo‘laklarini faqat o‘qituvchi kesib beradi; himoya ko‘zoynagi taqiladi; sim uchlari yuzdan uzoqda tutiladi, tayyor buyumda uchlar izolenta bilan o‘raladi.

Mashq
1
Sim nima?
2
Po‘lat simdan nimalar yasaladi?
3
Murakkab egri shakllar qaysi ombur bilan bukiladi?
4
Nima uchun sim bilan ishlaganda ko‘zoynak taqiladi va uchlari yuzdan uzoq tutiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →