☰ Mundarija · Texnologiya

Bolg‘a, jilvir, stanok va mashina detallari

Darslar 9–12 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
9

Bolg‘alar va ularning turlari

Darslik: 16–17-betlar
MaqsadChilangarlik bolg‘alari va yog‘och to‘qmoqning tuzilishi hamda ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
bolg‘a · hammermuhra · face (striking part)tumshuq · peen (wedge end)to‘qmoq · mallet
Tushuntirish

Chilangarlik bolg‘asi rejalash, qirqish, tekislash, bukish va parchinlash kabi ko‘p ishlarda ishlatiladi. Bolg‘aning ikki qismi bor: muhra (zarb beriladigan tekis uchi) va tumshuq (pona shaklidagi, uchi yumaloqlangan uchi). Tumshuq bilan metall parchinlanadi, to‘g‘rilanadi va cho‘ziladi. Muhra tekis va silliq bo‘lishi kerak: qavariq yoki ezilgan muhrali bolg‘a metall sirtini ezib, tekisligini buzadi. Ba’zi metall buyumlarni yasashda yog‘och to‘qmoq qulay: uning muhrasi katta va tekis, shuning uchun tunukani sirtini buzmay bolg‘alash mumkin. To‘qmoq qayrag‘och, chinor, tut kabi qattiq va pishiq yog‘ochdan tayyorlanadi. Bolg‘aning dastasi mahkam o‘rnatilgan bo‘lishi shart, aks holda bolg‘a uchib ketib, jarohat berishi mumkin.

Namunalar
Ezilgan muhrali bolg‘a bilan tunukani urish uni tirnab, notekis qiladi; shuning uchun yog‘och to‘qmoqdan foydalaniladi.
Dastasi bo‘shab qolgan bolg‘a ishlatilmaydi; o‘qituvchi uni ta’mirlashi yoki almashtirishi kerak.
Sinfda faoliyat

Bolg‘alar «parad»i: o‘qituvchi bir nechta bolg‘a va to‘qmoqni stolda ko‘rsatadi. O‘quvchilar rasmini chizib, muhra va tumshuqni belgilaydi, har bir uchun «qaysi ishda?» deb yozadi. Bolg‘alarni faqat o‘qituvchi ruxsati bilan, qo‘lni ehtiyot qilib ko‘tarish mumkin; bir-biriga qaratib qo‘ymang.

Mashq
1
Bolg‘aning qismlarini ayting.
2
Yog‘och to‘qmoq qaysi yog‘ochlardan yasaladi?
3
Tunukani bolg‘alashda nega to‘qmoq qulay?
4
Nima uchun bolg‘a dastasi mahkam bo‘lishi kerak?