☰ Mundarija · Texnologiya

Iskana, bolg‘a, egov va jilvir

Darslar 34–37 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
34

Iskana va ularning turlari. Boltalar

Darslik: 66–67-betlar
MaqsadIskana va boltaning turlari, vazifasi hamda xavfsiz ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
iskana · wood chiselo‘tkirlik burchagi · sharpening anglebolta · axeyo‘nish · paring (shaving off)
Tushuntirish

Duradgorlik iskanalari vazifasiga ko‘ra yo‘nuvchi, o‘yuvchi va nov iskanalarga bo‘linadi. Yo‘nuvchi iskanalar yupqa bo‘ladi: ular bilan taxta chetiga faska chiqariladi, teshik va uyalar kengaytiriladi, yupqa taxtalar o‘yib teshiladi. Qalin va qattiq yog‘ochlarni o‘yish-teshish o‘yuvchi iskanalar bilan bajariladi, ular qalin bo‘ladi. Iskana bir tomondan charxlanadi: yo‘nuvchi iskananing o‘tkirlik burchagi 18–35°, o‘yuvchiniki 25–35° atrofida. Dastasi zarang, qoraqayin, qayrag‘och, yong‘oq kabi pishiq yog‘ochdan yasalib, uchiga metall halqa kiydiriladi. Iskana bilan ishlaganda dastgohni shikastlamaslik uchun buyum ostiga ehtiyot taxtasi qo‘yiladi. Bolta bilan yog‘och yoriladi, chopiladi va yo‘niladi; yo‘nish – yog‘ochdan payraha ajratish, chopish – tolalarga ko‘ndalang urish. Tig‘ning yurish yo‘nalishida hech qachon qo‘l bo‘lmasligi kerak: ushlab turuvchi qo‘l tig‘ning orqasida turadi. Bolta bilan maktabda bola ishlamaydi, bu ish faqat kattalar tomonidan, ochiq joyda bajariladi.

Namunalar
Qalin eman taxtada uya o‘yishda qalin o‘yuvchi iskana, yupqa fanerda yo‘nuvchi iskana ma’qul.
Iskana ostiga ehtiyot taxtasi qo‘yilmasa, dastgoh qopqog‘i o‘yilib qoladi.
Sinfda faoliyat

Iskana modeli: o‘quvchi qog‘ozda iskana va uning charxlash burchagini chizadi (transportir bilan 25° burchak chizib). Haqiqiy iskana va bolta faqat o‘qituvchining qo‘lida ko‘rsatiladi.

Mashq
1
Qalin eman taxtada uya o‘yish kerak. Qaysi turdagi iskana olinadi va nega?
2
Iskana tig‘i qanday burchak ostida charxlanadi?
3
Iskana ostiga nima uchun ehtiyot taxtasi qo‘yiladi?
4
Nega iskana tig‘ining yo‘nalishida qo‘l bo‘lmasligi kerak?