☰ Mundarija · Texnologiya

Metallsozlik kasblari va mis buyumlari

Darslar 20–21 · 2 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
20

Metallga ishlov berishga oid kasb-hunarlar to‘g‘risida ma’lumot

Darslik: 35–36-betlar
MaqsadMetallga ishlov berishga oid qadimiy kasblar va ularning mahsulotlarini bilish.
Yangi so‘zlar
degrezlik · cast-iron foundry trade (degrezlik)taqachilik · horseshoe makingmiskarlik · coppersmithingzargarlik · jewellery making
Tushuntirish

O‘tmishda metallsozlik kasbining ko‘plab sohalari bo‘lgan: degrezlik, temirchilik, pichoqchilik, chilangarlik, taqachilik, qulfgarlik, ignachilik, mixgarlik, miskarlik, zargarlik. Metall buyumlar avvalo mehnat qurollari edi: omoch tishi, ketmon, belkurak, ro‘zg‘or anjomlari, qurilish buyumlari va bezak ashyolari. Degrezlik – omoch tishi, ketmon, belkurak, obdasta va qozon quyish bilan shug‘ullanish; bunda degrez (bosh usta), xalpa (yordamchi usta), damgar (cho‘yan eritilayotganda shamol haydovchi ishchi) va quyuvchi (erigan cho‘yanni qoliplarga quyuvchi usta) ishlagan. Taqachilik – ot, xachir, eshak oyog‘iga qoqiladigan taqa yasash. Kandakorlik – ro‘zg‘or buyumlari va qurollarni o‘yma naqshlar bilan bezash. Miskarlik – mis idishlar yasash; ularni naqqosh miskarlar o‘yma va so‘qma usulda naqshlagan. Hozir ham bu kasblar zamonaviy shaklda: chilangar, payvandchi, tokar, zargar kabi mutaxassisliklar saqlanib qolgan.

Namunalar
Degrezlik ustaxonasida bosh usta – degrez; cho‘yan erigan paytda shamol haydagan ishchi – damgar.
Taqachi ot tuyog‘i uchun temir taqa tayyorlaydi, taqani ot oyog‘iga qoqish esa tajribali ustaning ishi.
Sinfda faoliyat

Kasb kartochkalari: o‘quvchilar 6 ta kartochka tayyorlaydi (kasb nomi – nima yasaydi). Juftlikda bir kishi mahsulotni aytadi, ikkinchisi kasbni topadi. Hech qanday asbobsiz, faqat qog‘oz-qalam.

Mashq
1
Degrezlik nima bilan shug‘ullangan?
2
Damgar kim?
3
Miskarlik qanday kasb?
4
Nima uchun qadimda metall buyumlar avvalo mehnat qurollari bo‘lgan?