☰ Mundarija · Texnologiya

Ekinlar va issiqxona

Darslar 92–95 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
92

Mintaqalarda yetishtiriladigan asosiy ekin turlari, ularning ahamiyati

Darslik: 189–190-betlar
MaqsadO‘zbekiston mintaqalarida yetishtiriladigan asosiy ekin guruhlarini va ularning ahamiyatini bilish.
Yangi so‘zlar
sabzavot · vegetabledonli ekin · cereal cropdukkakli · legumemoyli ekin · oil crop
Tushuntirish

Mintaqada ekiladigan ekin turini hudud sharoiti va aholining an’anaviy turmush tarzi belgilaydi. Qoraqalpog‘iston va Xorazmda sholi va paxta, Toshkent viloyatida sabzavot va meva, Farg‘ona vodiysida bog‘dorchilik, paxtachilik va g‘allachilik rivojlangan; Samarqand, Qashqadaryo, Surxondaryo va Jizzax viloyatlarida asosan g‘alla va poliz mahsulotlari yetishtiriladi. Sabzavotlar – mevasi sersuv, et qismi ovqatga ishlatiladigan o‘t o‘simliklar; ularda vitaminlar ko‘p. Donli ekinlarda uglevodlar, yog‘lar, oqsillar bor, ular chorvaga yem-xashak ham bo‘ladi. Dukkakli o‘simliklar (no‘xat, loviya, soya) oqsili 20–30 foiz bo‘lib, yerni azot bilan boyitadi. Moyli ekinlar (kunjut, kungaboqar, yeryong‘oq) urug‘ida 15–60 foiz yog‘ bo‘ladi; tolali ekinlarga g‘o‘za, kanop va zig‘ir kiradi. Sug‘orma dehqonchilik keng tarqalgan; lalmikorda asosan bug‘doy, tarvuz, qovun, mosh va makkajo‘xori ekiladi. Dalada ishlaganda quyoshdan boshni himoya qiling, kattalar bilan ishlang va yuvilmagan sabzavot yemang.

Namunalar
Kungaboqar urug‘ida 15–60 foiz yog‘ bor: 200 g urug‘da kamida 0,15 × 200 = 30 g yog‘ bo‘lishi mumkin.
No‘xat dukkakli, g‘o‘za tolali, sabzi sabzavot ekin.
Sinfda faoliyat

Ekinlar guruhi o‘yini: 12 ta kartochkada ekin nomlari (bug‘doy, sabzi, kunjut, g‘o‘za…) yozilgan; o‘quvchilar ularni 5 guruhga ajratadi.

Mashq
1
Dukkakli o‘simliklarning ikki xususiyati nima?
2
Moyli ekinlarga misollar keltiring.
3
Lalmikorda qaysi ekinlar ekiladi?
4
Nima uchun mintaqalarda turli ekinlar ekiladi?