ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Fartuk va qalpoqcha: chizma va bichish

Darslar 73–76 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
73

Fartuk va bog‘ichli qalpoqcha chizmasini bajarish

Darslik: 158–160-betlar
MaqsadFartuk va bog‘ichli qalpoqcha chizmasini o‘lchovlar bo‘yicha chizishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
chizma · drawing (plan)masshtab · scalelekalo · curve rulerqo‘shimcha · allowance
Tushuntirish

Chizma chizish uchun masshtabli va burchakli chizg‘ich, lekalo, qalam (TM va 2M), o‘chirg‘ich va albom kerak. Chiziqlar ikki xil: yo‘g‘on (1 mm) – chizmaning asosiy kesmalari, ingichka (0,5 mm) – yordamchi chiziqlar; shtrix-punktir chiziq o‘q va markaz chiziqlarini bildiradi. Ko‘krakpechi yaxlit fartukning standart o‘lchovlari: KQU = 20 sm, FU = 40 sm, BkAYA = 40 sm, BlAYA = 30 sm, QF (kenglik qo‘shimchasi) = 10 sm; o‘z o‘lchovingiz bo‘lsa, shuni qo‘yasiz. Chizma A nuqtadagi burchakdan boshlanadi: AB = KQU, BE = FU, fartuk kengligi = BkAYA : 2 + QF. Bog‘ichli qalpoqchada to‘g‘ri to‘rtburchak chiziladi: uning eni = (BshA + QBshA) : 2, balandligi 20 sm. Masalan, bosh aylanasi 50 sm, qo‘shimcha 4 sm bo‘lsa, eni (50 + 4) : 2 = 27 sm.

ƒFormula
eni = (BshA + QBshA) : 2
Bog‘ichli qalpoqcha to‘g‘ri to‘rtburchagi eni; balandligi 20 sm
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf xonasining rejasini daftarga kichraytirib chizish mumkin. Rejadagi xona haqiqiy xonaga o‘xshash proporsiyada bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Me’mor, dizayner va tikuvchi chizma bilan ishlaydi va uni haqiqiy o‘lchamga o‘tkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Stolingiz ustini yuqoridan ko‘rinishda daftarga kichraytirib chizing va tomonlari nisbati to‘g‘rimi, tekshiring.

Namunalar
BkAYA = 44 sm, QF = 10 sm bo‘lsa, fartuk kengligi 44 : 2 + 10 = 32 sm.
Masshtab 1 : 4 da 40 sm uzunlik chizmada 40 : 4 = 10 sm bo‘lib chiziladi.
Sinfda faoliyat

Daftarga 1 : 4 masshtabda o‘z o‘lchamingiz bo‘yicha fartuk to‘g‘ri to‘rtburchagini chizing. O‘lchovlarni yuqoridagi jadvalga yozib, hisoblab chiqing. Chizg‘ich va qalam bilan ishlaganda o‘tkir uchli asbobni yuzga yaqinlashtirmang.

Mashq
1
Chizmada yo‘g‘on va ingichka chiziqning qalinligi qancha?
2
BkAYA = 48 sm, QF = 10 sm bo‘lsa, fartuk kengligi nechaga teng?
3
Masshtab 1 : 4 da 20 sm li ko‘krak qismi chizmada necha sm bo‘ladi?
4
Nega chizma avval qog‘ozda chiziladi, so‘ng gazlamaga o‘tkaziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUrganchga Navro‘z otkritkasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →