☰ Mundarija · Texnologiya

Fartuk va qalpoqcha: chizma va bichish

Darslar 73–76 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
73

Fartuk va bog‘ichli qalpoqcha chizmasini bajarish

Darslik: 158–160-betlar
MaqsadFartuk va bog‘ichli qalpoqcha chizmasini o‘lchovlar bo‘yicha chizishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
chizma · drawing (plan)masshtab · scalelekalo · curve rulerqo‘shimcha · allowance
Tushuntirish

Chizma chizish uchun masshtabli va burchakli chizg‘ich, lekalo, qalam (TM va 2M), o‘chirg‘ich va albom kerak. Chiziqlar ikki xil: yo‘g‘on (1 mm) – chizmaning asosiy kesmalari, ingichka (0,5 mm) – yordamchi chiziqlar; shtrix-punktir chiziq o‘q va markaz chiziqlarini bildiradi. Ko‘krakpechi yaxlit fartukning standart o‘lchovlari: KQU = 20 sm, FU = 40 sm, BkAYA = 40 sm, BlAYA = 30 sm, QF (kenglik qo‘shimchasi) = 10 sm; o‘z o‘lchovingiz bo‘lsa, shuni qo‘yasiz. Chizma A nuqtadagi burchakdan boshlanadi: AB = KQU, BE = FU, fartuk kengligi = BkAYA : 2 + QF. Bog‘ichli qalpoqchada to‘g‘ri to‘rtburchak chiziladi: uning eni = (BshA + QBshA) : 2, balandligi 20 sm. Masalan, bosh aylanasi 50 sm, qo‘shimcha 4 sm bo‘lsa, eni (50 + 4) : 2 = 27 sm.

Namunalar
BkAYA = 44 sm, QF = 10 sm bo‘lsa, fartuk kengligi 44 : 2 + 10 = 32 sm.
Masshtab 1 : 4 da 40 sm uzunlik chizmada 40 : 4 = 10 sm bo‘lib chiziladi.
Sinfda faoliyat

Daftarga 1 : 4 masshtabda o‘z o‘lchamingiz bo‘yicha fartuk to‘g‘ri to‘rtburchagini chizing. O‘lchovlarni yuqoridagi jadvalga yozib, hisoblab chiqing. Chizg‘ich va qalam bilan ishlaganda o‘tkir uchli asbobni yuzga yaqinlashtirmang.

Mashq
1
Chizmada yo‘g‘on va ingichka chiziqning qalinligi qancha?
2
BkAYA = 48 sm, QF = 10 sm bo‘lsa, fartuk kengligi nechaga teng?
3
Masshtab 1 : 4 da 20 sm li ko‘krak qismi chizmada necha sm bo‘ladi?
4
Nega chizma avval qog‘ozda chiziladi, so‘ng gazlamaga o‘tkaziladi?