☰ Mundarija · Texnologiya

Tikuv mashinasi va o‘lchov olish

Darslar 70–72 · 3 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
70

Qo‘l yuritmali tikuv mashinasi. Mashinani ishga tayyorlash va ipsiz tikish

Darslik: 147–149-betlar
MaqsadTikuv mashinasining asosiy qismlarini, uni ishga tayyorlash tartibini va xavfsizlik hamda gigiyena talablarini bilish.
Yangi so‘zlar
tikuv mashinasi · sewing machinemaxovik · handwheel (flywheel)tepki · presser footmoki · bobbin case (shuttle)
Tushuntirish

Tikuv mashinalari qo‘l, oyoq va elektr yuritmali bo‘ladi; darslikda qo‘l yuritmali mashina o‘rganiladi. Uning asosiy qismlari: platforma, tana, maxovik, ip o‘ragich, baxya rostlagichi, yuqori ip rostlagichi, ip tortkich, igna yuritkich, qisish tepkisi, igna plastinkasi va moki. Qo‘l yuritma tishli g‘ildiraklar orqali dastaning harakatini maxovikka uzatadi, maxovik valni aylantiradi va igna harakatga keladi. Mashinada faqat o‘qituvchi ruxsat bergan va kuzatib turgan paytda ishlanadi, ignaga barmoq yaqinlashtirilmaydi. Gigiyena: yorug‘lik ignaga old yoki chap tomondan tushadi, stul igna to‘g‘risida turadi, gavda stoldan 10–15 sm uzoqda to‘g‘ri tutiladi, ko‘zdan igna 30–35 sm bo‘ladi. Ishga tayyorlashda baxya yirikligi rostlanadi (0–4 mm), igna ariqchasi ip o‘tadigan tomonga qaratib mahkamlanadi, naychaga ip o‘raladi va ustki hamda ostki iplar o‘tkaziladi; igna almashtirishni faqat kattalar bajaradi.

Namunalar
Qalin gazlama uchun baxya yirikroq (masalan, 3–4 mm), yupqa gazlama uchun maydaroq (1,5–2 mm) tanlanadi.
Maxovikni o‘zimizga qarab aylantirsak, igna yuqoriga ko‘tariladi va past tushadi: ip shunda gazlamaga o‘tadi.
Sinfda faoliyat

Rasm bo‘yicha o‘yin: mashinaning chizmasiga 8 ta qism nomi yozilgan kartochkalar tegishli joyga qo‘yiladi. Haqiqiy mashina o‘qituvchi qo‘lida ko‘rsatiladi, bolalar faqat qismlarni ko‘rib, ularga qo‘l tegizmay nomlarini aytadi.

Mashq
1
Qo‘l yuritmali mashinada harakat qaysi qismlar orqali maxovikka uzatiladi?
2
Ignadan ko‘zgacha oraliq qancha bo‘lishi kerak?
3
Igna o‘rnatilganda ariqchasi qaysi tomonga qaratiladi?
4
Nega tikuv oldidan to‘g‘nag‘ichlar olib tashlanadi?