☰ Mundarija · Texnologiya

Kartoshka, g‘alla, poliz va o‘g‘itlar

Darslar 96–99 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
96

Kartoshka yetishtirish texnologiyasi va jarayoni

Darslik: 197–198-betlar
MaqsadKartoshkaning tuzilishi, tarkibi va yetishtirish texnologiyasini (almashlab ekish, o‘g‘itlash) bilish.
Yangi so‘zlar
tugunak · tuberkraxmal · starchalmashlab ekish · crop rotationo‘tmishdosh · previous crop (predecessor)
Tushuntirish

Kartoshka qimmatli oziq-ovqat ekini: tarkibida taxminan 20 foiz kraxmal, 2 foiz oqsil, mineral tuzlar va C, B1, B2, B6 vitaminlari bor. Bitta tupda 3–6 poya o‘sadi, balandligi 50–80 sm. Mevasi suvli, ikki bo‘lakli rezavor, ichida mayda urug‘lari bo‘ladi. Agrotexnika o‘z vaqtida bajarilsa, gektaridan 200–250 sentner va undan ko‘p hosil olish mumkin. O‘zbekistonda tog‘ va tog‘oldi hududlari, daryo etaklari tuprog‘i kartoshka uchun eng qulay: ular organik o‘g‘itlarga boy va kamroq qiziydi. Kartoshka almashlab ekiladi: karam, bodring, poliz, ildizmevali va dukkakli ekinlardan keyin yaxshi o‘sadi; kechki kartoshka sabzavot, boshoqli don va makkajo‘xoridan bo‘shagan yerga ekiladi. Azot poya o‘sishini kuchaytiradi, mahalliy sharoitda azotli va fosforli o‘g‘it ko‘proq kerak; organik va mineral o‘g‘itlar birga yaxshi samara beradi. Xavfsizlik: kartoshkaning yashil bo‘lib qolgan tugunagi va mevasi zaharli bo‘lishi mumkin, ularni yemang; kartoshkani tozalash va kesishni kattalar bilan qiling.

Namunalar
Hosil gektariga 220 sentner bo‘lsa, 2 gektardan 220 × 2 = 440 sentner olinadi.
100 g kartoshkada taxminan 20 g kraxmal bor; 500 g da 100 g.
Sinfda faoliyat

O‘simlik kuzatuvi: nam, qorong‘i joyda unib qolgan kartoshkani kattalar bilan ko‘ring; tugunakdagi ko‘zchalarni sanang. Kartoshkani yemang, yashil bo‘lsa — tashlang.

Mashq
1
Kartoshkada qancha kraxmal bor?
2
Kartoshka uchun qaysi hududlar qulay?
3
Kartoshka uchun yaxshi o‘tmishdosh ekinlar qaysilar?
4
Yashil kartoshka nega yeyilmaydi?